DOT sınıfı daha yüksek olan bir fren hidroliği, prensipte neden ikame olarak kullanılamaz?

Çünkü kaynama noktası ve viskozitenin yanı sıra, malzeme uyumluluğu ve araca özgü onay da belirleyici faktörlerdir.

ABS ve ESP sistemlerinde fren hidroliğinin viskozitesi neden özellikle önemlidir?

Çünkü uygun olmayan viskozite, özellikle düşük sıcaklıklarda ABS ve ESP’nin hızlı hidrolik kontrol işlemlerini olumsuz etkileyebilir.

Fren sistemi sızdırmaz olmasına rağmen, fren hidroliği seviyesi neden düşebilir?

Çünkü fren balatalarının aşınması arttıkça pistonlar daha fazla dışarı çıkar ve bu nedenle tekerlek frenlerinde daha fazla fren hidroliği tutulur.

Süngerimsi bir basınç noktası neden otomatik olarak fren hidroliğinin eskidiğine işaret etmez?

Çünkü hidrolik sistemdeki hava, sızıntılar veya hava alma işlemi sırasında yapılan hatalar da pedalda yumuşak ya da süngerimsi bir his yaratabilir.

ABS/ESP hidrolik sisteminde yapılan çalışmalardan sonra neden geleneksel hava alma işlemi yeterli olmayabilir?

Çünkü hidrolik ünitesinin iç kanallarında veya valf bölgelerinde hava kalabilir ve bu bölgelerin bir kısmı yalnızca teşhis destekli bir kontrol sistemi aracılığıyla yıkanabilir.

Fren hidroliğinin rengi, durum değerlendirmesi için neden tek başına yeterli değildir?

Çünkü görsel değişim, fren hidroliğinin su içeriği veya gerçek kaynama noktası hakkında güvenilir bir sonuca varılmasına izin vermez.

Kapalı bir fren sisteminde bile fren hidroliği neden nem çeker?

Çünkü glikol bazlı fren hidroliği higroskopiktir ve hortumlar, contalar ve genleşme haznesi gibi yollardan nemi çekebilir.

Fren hidroliğinin değerlendirilmesinde ıslak kaynama noktası ne kadar önemlidir?

Islak kaynama noktası, belirli oranda nem çektikten sonra bir fren hidroliğinin sıcaklığa karşı ne kadar dayanıklı olduğunu gösterir ve bu nedenle fren hidroliğinin termal dayanımı açısından önemli bir parametre niteliği taşır.

Fren hidroliği: Fren hidroliği değişimi hakkındaki tüm önemli bilgiler ve bakım talimatları

Fren hidroliği, fren sisteminin temel bileşenlerinden biridir ve sürüş güvenliği açısından belirleyici bir rol oynar.
Fren hidroliğinin görevi, fren pedalından gelen kuvveti hidrolik olarak fren balatalarına aktarmaktır.
Bu sırada, her türlü frenleme durumunda ortaya çıkan yüksek sıcaklık ve basınçlara buharlaşmadan dayanabilmelidir.
Fren sisteminin güvenliğini sağlamak için fren hidroliği düzenli olarak kontrol edilmeli veya değiştirilmelidir. Bu bağlamda bilinmesi ve dikkate alınması gereken hususları aşağıda bir araya getirdik.

Fren hidroliği, fren kuvvetini iletir: Pedal kuvvetini hidrolik olarak fren balatalarına iletir ve bu sırada buharlaşmadan yüksek sıcaklıklara ve basınçlara dayanmak zorundadır.
DOT sınıfları teknik açıdan birbirinden ayrılır: DOT 3, DOT 4, DOT 4 LV ve DOT 5.1 gibi glikol bazlı fren hidrolikleri, özellikle kaynama noktası ve viskozite açısından farklılık gösterir ve üretici spesifikasyonlarına uygun olmalıdır.
Nem, frenleme etkisini olumsuz etkiler: Su emilimi nedeniyle kaynama noktası düşer; bu da yüksek ısıl yük altında buhar kabarcıklarının oluşmasına neden olabilir; bu kabarcıklar basınç artışını geciktirir ve frenleme etkisini bozar.
Hidroliğin durumunu düzenli olarak kontrol edin: Doluluk seviyesi ve gözle kontrolün yanı sıra, su içeriği veya kaynama noktası elektronik olarak kontrol edilmelidir; su içeriğinin %3’ü aşması veya ıslak kaynama noktasının 150 °C’nin altına düşmesi gibi durumlarda değiştirilmesi gerekir.
Üretici spesifikasyonlarına göre değişim ve hava alma: Fren hidroliği değiştirilirken sistemin havası tamamen alınmalıdır; ABS ve ESP sistemlerinde bunun için hidrolik bloktaki belirli valfleri kontrol etmeye yarayan arıza teşhis araçları gerekebilir.

Farklı fren hidrolikleri

Fren hidroliklerinin bu kriterler açısından güvenlikle ilgili talepleri karşılaması için, bazı asgari standartlar belirlenmiştir. Bu standartlara uyulmasını sağlamak için, DOT ("United States Department of Transportation") standardına göre ilgili üreticiler tarafından dikkate alınması gereken uluslararası bağlayıcı bir sınıflandırma mevcuttur. Glikol bazlı yaygın türler olan DOT 3, DOT 4 ve DOT 5.1, kaynama noktası, viskozite ve uyumluluk açısından birbirinden farklılık gösterir. Daha yüksek kuru ve ıslak kaynama noktaları ile daha düşük viskoziteler, fren sisteminin daha yüksek termal dayanıklılık ve daha hızlı tepki vermesini sağlar. Fren hidroliğinin sahip olması gereken diğer özellikleri, korozyona karşı koruma, yağlama ve fren sistemi içerisindeki çeşitli malzemelerle iyi bir uyumluluktur.

DOT standardına göre sınıflandırma

Aşağıdaki tablo, glikol bazlı fren hidroliklerinin DOT standardına göre asgari gerekliliklerinin bir özetini göstermektedir. Fren hidroliklerinin özellikleri, birbiriyle büyük ölçüde örtüşen çeşitli standartlarda tanımlanmıştır. FMVSS 116’da belirtilen gereklilikler, ABD'de yasal bağlayıcılığa sahiptir ve dünya çapında referans standart olarak kabul edilmektedir.

TİP	Standartlar	Islak kaynama noktası (°C)	Kuru kaynama noktası (°C)	100 °C’de viskozite (mm²/s)	-40 °C’de viskozite (mm²/s)
DOT 3	SAE 1703 ISO 4925 (Sınıf 3) FMVSS 116 DOT 3	>140	>205	> 1,5	< 1500
DOT 4	SAE J1704 ISO 4925 (Sınıf 4) FMVSS 116 DOT 4	>155	>230	> 1,5	< 1800
DOT 4 LV	SAE J1704 ISO 4925 (Sınıf 6) FMVSS 116 DOT 4	>165	>250	> 1,5	< 750
DOT 5,1	SAE J1704 ISO 4925 (Sınıf 5.1/6/7)	>180	>260	> 1,5	< 900

Fren hidroliğine yönelik gereklilikler

DOT 3, DOT 4, DOT 4LV, DOT 5.1 gibi fren hidrolikleri, korozyon önleyici maddeler içeren bir glikol bileşik esaslıdır. Bu fren hidrolikleri yüksek bir kaynama noktasına ve iyi bir yağlama özelliğine sahiptir, ancak higroskopiktir. Yani, bulundukları ortamdaki nemi çekerler ve bu işlem genellikle fren hortumu ya da genleşme haznesi üzerinden difüzyon yoluyla gerçekleşir. Fren hidroliği içerisindeki su içeriği çok yüksek olursa, kaynama noktası düşer. Yüksek termal yük altında bu durum, hidrolik sistemde buhar kabarcıkları oluşmasına ve dolayısıyla fren sisteminin arızalanmasına yol açabilir. Bu nedenle, bir fren sıvısının kuru kaynama noktası, ıslak kaynama noktası ve aynı zamanda viskozitesi son derece belirleyicidir.

Kuru kaynama noktası:

Kuru kaynama noktası, su içeriği olmayan yeni ve kullanılmamış bir fren hidroliğinin, sızdırmaz bir kaptan kaynamaya başladığı sıcaklığı ifade eder.

Islak kaynama noktası:

Tanımlı bir koşul altında %3,5 (ağırlık yüzdesi) su içeriği ile yer değiştiren bir fren sıvısında ulaşılan kaynama noktası, ıslak kaynama noktası olarak tanımlanır.

Viskozite:

Viskozite, bir maddenin akışkanlığını gösteren fiziksel bir ölçüdür ve maddenin akışa karşı gösterdiği direnci ifade eder. Yüksek viskozite, sıvının kalın ve akışkanlığının daha düşük olduğu anlamına gelir; düşük viskozite ise sıvının ince ve kolayca akan bir madde olduğunu gösterir.

Sıcaklık arttıkça çoğu sıvının viskozitesi azalır, daha akışkan hale gelirler. Bu ilişki, ESP ve ABS gibi elektronik denge ve fren sistemlerine sahip araçlarda kullanılan modern fren hidrolikleri için özellikle önemlidir. DOT 4 LV ve DOT 5.1 gibi ürünler, düşük sıcaklıklarda bile yeterli bir akışkanlık sağlamak üzere özel olarak tasarlanmıştır. Bu, özellikle hızlı kontrol süreçlerinde ve kış koşullarında sistemlerin güvenilir bir şekilde çalışmasını sağlar.

Fren hidroliğindeki nemin etkileri

Fren pedalına basıldığında alışılmadık derecede yumuşak veya süngerimsi bir his varsa, bu durum fren hidroliğindeki su oranının çok yüksek olduğuna işaret edebilir.
Fren hidroliğindeki su oranı kaynama noktasını düşürür; bu da yoğun frenleme ve artan ısınma durumunda (örneğin yokuş aşağı sürüşte) buhar kabarcıkları oluşmasına neden olur.
Sıvının aksine, buhar kabarcıkları sıkıştırılabilir.
Bu durum, hidrolik sistemdeki basınç oluşumunu etkiler ve sonuçta frenleme etkisinin gecikmesine ve fren mesafesinin uzamasına yol açar.
Aynı zamanda, su içeriği fren sisteminde korozyon oluşumunu teşvik eder ve bu da fren borularında, hidrolik bileşenlerde ve ABS ünitelerinde hasara yol açabilir. Taze fren hidroliği genellikle berrak veya hafif sarımsıdır. Koyu, kahverengi veya bulanık bir renk, ürünün eskidiğine veya kirlendiğine işaret eder. Oksidasyon ve nem, rengi değiştirir ve etkinliğini azaltır.

Fren hidroliği değiştirme aralıkları

Genel olarak, fren hidroliğinin iki yılda bir değiştirilmesi tavsiye edilir. Ancak bu konuda her zaman, araç üreticisi tarafından ilgili araç tipi için belirtilen yağ değiştirme aralıkları referans olarak kabul edilir. Yalnızca servis kitapçığında veya ilgili aracın genleşme haznesinin kapağında belirtilen ya da araç üreticisi tarafından önerilen fren hidroliklerini kullanın.

Fren hidroliğinin kontrol edilmesi

Fren sisteminin güvenli çalışmasını sağlamak için fren hidroliği düzenli olarak kontrol edilmelidir.

İlk olarak genleşme haznesindeki doluluk seviyesi kontrolü yapılır; bu sırada sıvı seviyesi “MIN” ve “MAX” işaretleri arasında olmalıdır.

Sistemde çok az fren hidroliği varsa, bu durum ciddi bir güvenlik riski oluşturabilir. Fren kuvveti azalır, fren pedalı yumuşak veya süngerimsi bir his verir ve en kötü durumda fren sistemine hava girebilir; bu da fren sisteminin tamamen devre dışı kalmasına neden olabilir. Seviyenin çok düşük olmasının nedenleri genellikle sızıntılar, aşınmış fren balataları veya bakım aralığının çok uzun olmasıdır. Bu tür durumlarda, sadece fren hidroliği tamamlanmamalı, aynı zamanda tüm sistemde sızıntı ve aşınma olup olmadığı da kontrol edilmelidir.

Buna karşılık, genleşme haznesinde çok fazla fren hidroliği bulunması da sorun yaratabilir. Isındığında, sıvı genleşir ve taşabilir. Fren hidroliği oldukça aşındırıcı olduğundan, boyalara ve lastik parçalara zarar verebilir. Seviyenin çok yüksek olması, genellikle yanlış bir şekilde sıvı eklenmesinden kaynaklanır. Bu durumda, seviyenin yeniden “MIN” ve “MAX” işaretleri arasına gelmesi için fazla sıvı dikkatlice boşaltılmalıdır.

Bu kontrol kapsamında, fren hidroliği üzerinde aynı zamanda bir gözle kontrol de yapılabilir. Yeni fren hidroliği genellikle berrak veya hafif sarımsıdır. Koyu veya bulanık bir renk, ürünün eskidiğine veya kirlendiğine işaret eder. Renk tek başına fren hidroliğinin durumuna ilişkin güvenilir bir gösterge olmadığından, ardından kaynama noktasını belirleme işlemi de gerçekleştirilmelidir.

Elektronik bir test cihazı kullanılarak fren hidroliğinin su içeriği veya kaynama noktası hassas bir şekilde belirlenebilir.

Modern test cihazları, su oranını yüzde olarak belirlemek için genellikle iletkenlik ölçümü veya kapasite ölçümü yöntemlerini kullanır. Ölçüm işlemi, fren hidroliği alınmasına gerek kalmadan doğrudan genleşme haznesinde gerçekleştirilir.

Su içeriği %3'ün üzerine çıkmışsa, ölçülen ıslak kaynama noktası 150 °C'nin altına düşmüşse, sıvının rengi belirgin şekilde değişmişse veya son değişimden bu yana iki yıldan fazla zaman geçmişse, fren hidroliği değiştirilmelidir.

Fren sisteminin havasını alma

Hava alma işlemi sırasında, bir hava tahliye cihazı kullanılarak hidrolik fren sistemine yeni fren hidroliği pompalanır ve böylece, tanımlanmış bir basınç davranışı sağlamak amacıyla fren sistemi tamamen havadan arındırılır. Hava alma işlemi genellikle tekerlek fren silindirlerinin veya fren kaliperlerinin hava tahliye valflerinden yapılır. Standart sıralamada işleme, fren merkez silindirine hidrolik olarak en uzak konumdaki tekerlekten başlanır. Doğru sıralama araca ve fren sistemine göre farklılık gösterebileceğinden, uygun şekilde dikkate alınmalı ve bu sıraya uyulmalıdır.

Örnek hava alma işlemi

Eski fren hidroliğini toplamak için, bir toplama şişesi fren kaliperindeki hava tahliye valfine bağlanır. Ardından hava tahliye valfini açın. Fren pedalına basıldığında veya bir hava tahliye cihazına basınç uygulandığında, fren hidroliği boru sistemi boyunca itilir. Hava kabarcıkları içermeyen berrak (yeni) sıvı çıkmaya başlayana kadar işlem devam ettirilir. Ardından valf kapatılır ve bir sonraki tekerlek konumuna geçilerek işlem yapılır. Bu işlem sırasında, optimum fren performansı sağlamak için, fren sisteminin havası kurallara uygun şekilde alınır, araca uygun fren hidroliği kullanılır ve sistemde hava kalmadığından emin olunur. Hidrolik bloktaki belirli valfler yalnızca arıza teşhis cihazları aracılığıyla kontrol edildiğinden, ABS/ESP sistemine sahip araçlarda üreticiye özgü kurallar geçerlidir. Çalışmaların tamamlanmasının ardından, haznedeki doluluk seviye kontrol edilir ve maksimum değere ayarlanır.

Hava alma işlemleri tamamlandıktan sonra, araç durur haldeyken fren pedalına birkaç kez basılarak pedal basıncı kontrol edilmelidir. Bu sırada sabit ve kararlı bir basınç noktası mevcut olmalıdır. Fren pedalı yumuşamamalı ve süngerimsi bir tepki vermemelidir.

Fren hidroliğini değiştirme işlemi yalnızca kalifiye uzman personel tarafından yapılmalıdır. Bu bağlamda, ilgili araç üreticisinin bakım ve onarım talimatlarına mutlaka uyulmalıdır!

Ürün yelpazesi ve kaplar

HELLA fren hidroliği, aşağıda belirtilen kaplar içerisinde satışa sunulmaktadır:

Tip	Ürün numarası	Kap / Litre
DOT 3	8DF 355 360-071	1,00
DOT 4	8DF 355 360-001	0,25
DOT 4	8DF 355 360-011	0,50
DOT 4	8DF 355 360-021	1,00
DOT 4	8DF 355 360-031	5,00
DOT 4	8DF 355 360-041	20,00
DOT 4 LV	8DF 355 360-051	1,00
DOT 4 LV	8DF 355 360-061	5,00
DOT 45.1	8DF 355 360-081	0,50
DOT 5.1	8DF 355 360-091	1,00