Normy ECE dotyczące oświetlenia pojazdów – aspekty praktyczne dla warsztatów
Najważniejsze informacje w skrócie
- Przepisy ECE i ONZ określają wymagania dotyczące nowoczesnych systemów oświetlenia:
Przepisy ECE R48 oraz ONZ R148 i ONZ R149 regulują montaż, funkcje światła i wymagania techniczne nowoczesnego oświetlenia pojazdów oraz stanowią podstawę diagnostyki, napraw i konserwacji w warsztacie. - Sprzęt, oprogramowanie i kodowanie stanowią jedną całość:
Zatwierdzona funkcja światła jest możliwa dopiero dzięki współdziałaniu źródła światła, układu optycznego, elektroniki, oprogramowania i kodowania specjalnego dla pojazdu. Już same błędne ustawienia parametrów mogą ograniczyć lub wyłączyć adaptacyjne funkcje światła. - Prace warsztatowe mają wpływ na funkcję światła:
Prace przy reflektorach, podwoziu, karoserii, czujnikach lub modułach sterujących mogą wymagać przeprogramowania, kalibracji lub ponownej regulacji. Końcowy test działania gwarantuje, że oświetlenie jest zgodne z przepisami ustawowymi. - Homologację typu otrzymują wyłącznie zatwierdzone komponenty:
Niezatwierdzone doposażenia z wykorzystaniem diod LED oraz częściowe naprawy homologowanych lamp z diodami LED lub OLED powodują zmianę homologowanego typu konstrukcji. W związku z tym w przypadku braku zatwierdzonych procedur naprawczych należy wymienić cały moduł lampy. - Kalibracja i kontrola oprogramowania stanowią integralną część diagnostyki:
po przeprowadzeniu napraw lub aktualizacji oprogramowania należy sprawdzić czujniki, kodowanie, ustawienie poziomowania świateł, a także obraz świateł samochodowych zgodnie z wytycznymi producenta, ponieważ zmiany w funkcji świateł niekoniecznie oznaczają usterkę techniczną.
Ważna informacja dotycząca bezpieczeństwa
Poniższe informacje i porady praktyczne zostały przygotowane przez firmę HELLA w celu zapewnienia profesjonalnego wsparcia dla warsztatów samochodowych. Informacje udostępnione na tej stronie internetowej powinny być wykorzystywane tylko przez odpowiednio wykwalifikowany personel.
Nowoczesne systemy oświetlenia pojazdów, takie jak systemy LED, systemy matrycowe, OLED czy adaptacyjne światła drogowe, stanowią obecnie istotny element aktywnego bezpieczeństwa pojazdów. Jednocześnie wymagania ustawowe względem tych systemów stale rosną. Dyrektywy ECE i ONZ określają nie tylko parametry techniczne oświetlenia, lecz także sposób jego montażu, funkcje oprogramowania oraz możliwości diagnostyczne. Dla warsztatów oznacza to, że nawet drobniejsze ingerencje, takie jak kodowanie, aktualizacje oprogramowania czy kalibracje, mogą mieć bezpośredni wpływ na objętą homologacją funkcją światła. Błędy często wynikają nie tyle z uszkodzonych podzespołów, lecz z rozbieżności w konfiguracji systemu. Z tego powodu podstawowa znajomość odpowiednich przepisów jest niezbędna w celu przeprowadzania diagnostyki, napraw i konserwacji nowoczesnych systemów oświetlenia.
Podstawy dyrektyw ECE i ONZ
Od klasycznych dyrektyw ECE do nowoczesnych przepisów ONZ
Rosnąca popularność systemów LED, systemów matrycowych i OLED znacznie zmieniła wymagania względem parametrów oświetlenia w pojazdach. Dotychczasowe indywidualne rozwiązania dotyczące różnych rodzajów lamp pozwalały na odwzorowanie nowoczesnych, sterowanych programowo systemów jedynie w ograniczonym zakresie. W związku z tym w ramach Europejskiej Komisji Gospodarczej wiele przepisów zharmonizowano i zaktualizowano. Obecnie podstawę nowoczesnego oświetlenia pojazdów stanowią przede wszystkim przepisy ONZ R148, R149 i R150. Jednocześnie norma ECE R48 nadal pozostaje podstawowym przepisem dotyczącym montażu urządzeń oświetleniowych.
Różnice między przepisami europejskimi a amerykańskimi
W Europie przepisy UNECE stanowią podstawę homologacji typu. Natomiast w Stanach Zjednoczonych stosuje się normę FMVSS 108. Ponadto do projektowania technicznego stosuje się normy SAE. Różnice dotyczą przede wszystkim rozsyłu światła i funkcji sygnalizacyjnych. Podczas gdy systemy europejskie wykorzystują głównie asymetryczne obrazy świateł samochodowych, systemy amerykańskie tradycyjnie opierają się na szerszych rozsyłach światła. W szczególności w przypadku pojazdów importowanych lub kodowań przeznaczonych na inne rynki może to prowadzić do powstania niedopuszczalnych konfiguracji.
Nowoczesne systemy oświetleniowe jako całość funkcjonalna
Współgranie sprzętu, oprogramowania i kodowania
Nowoczesne systemy reflektorów składają się ze źródła światła, układu optycznego, elektroniki i oprogramowania. Dopiero współdziałanie tych elementów zapewnia objętą homologacją funkcję światła. Sterowniki określają parametry, takie jak rozsył światła, sterowanie segmentowe i jasność. Dodatkowo jest przeprowadzane kodowanie dostosowane do konkretnego pojazdu. Jeśli reflektor zostanie zamontowany bez prawidłowego skonfigurowania parametrów, funkcje adaptacyjne mogą być ograniczone lub dezaktywowane. Nawet części zamienne, które pozornie są identyczne, niekoniecznie zapewniają taki sam rozsył światła bez odpowiedniego oprogramowania.
Praktyczna porada:
Prace przy podwoziu, przedniej części pojazdu lub elektronice pojazdu należy zasadniczo oceniać pod kątem tego, czy mogą mieć wpływ na oświetlenie. Końcowe kodowanie, kalibracja lub kontrola działania są często równie ważne jak sama wymiana elementów.
Typowe źródła błędów i wymogi ustawowe
Zestawy doposażenia LED i niehomologowane źródła światła
Niehomologowane żarówki LED do modernizacji należą do najczęstszych źródeł usterek w codziennej pracy warsztatu. Źródło światła, układ optyczny i elektronika tworzą pod względem konstrukcyjnym sprawdzoną całość. Już niewielkie zmiany wpływają na rozsył światła i granicę między jasnością a ciemnością. W wyniku tego może występować efekt oślepienia lub mogą się pojawiać niedopuszczalne kolory światła. Systemy, które subiektywnie wydają się jaśniejsze, nie spełniają zatem automatycznie wymogów ustawowych. Stosowanie niehomologowanych komponentów powoduje utratę zezwolenia na eksploatację.
Częściowe naprawy lamp LED i OLED
Nowoczesne lampy LED i OLED są testowane i zatwierdzane w ramach homologacji typu jako kompletne zespoły oświetleniowe. Homologacja obejmuje cały system, w tym źródło światła, układ optyczny, światłowody, elektronikę, obudowę oraz związany z tym rozsył światła. Tylko współdziałanie wszystkich elementów gwarantuje wymagane właściwości świetlne w zakresie natężenia światła, barwy światła, luminancji i rozpoznawalności sygnału.
Z tego powodu częściowe naprawy lamp LED i OLED z homologacją typu są zasadniczo niedozwolone. Wymiana poszczególnych modułów LED, paneli OLED, światłowodów lub komponentów elektronicznych powoduje zmianę homologowanego typu lampy. Nawet jeśli uda się przywrócić działanie poszczególnych segmentów świetlnych, lampa nie musi być już zgodna z pierwotnie testowanym modelem.
Ponadto nowoczesne lampy LED i OLED są często wykonane w postaci zamkniętych modułów. Moduły świateł, elektronika sterująca i elementy optyczne są trwale połączone i nie można ich rozdzielić, nie powodując uszkodzeń. Z tego powodu wielu producentów samochodów nie oferuje pojedynczych części zamiennych, lecz wyłącznie kompletne moduły lamp.
Wskazówka dotycząca naprawy
Przed przystąpieniem do naprawy zasadniczo należy sprawdzić, czy producent pojazdu przewidział zatwierdzoną procedurę naprawy dla danego światła. W przypadku braku odpowiedniego zezwolenia należy wymienić cały moduł oświetlenia. Dzięki temu w pełni zachowane są właściwości świetlne oraz wymogi homologacji typu.
Wytyczne dotyczące montażu i systemy związane z bezpieczeństwem
Wydajne systemy reflektorów podlegają dodatkowym przepisom w zakresie montażu. Obejmują automatyczne ustawienie poziomowania świateł oraz sprawne spryskiwacze. Uszkodzone czujniki poziomu lub brak inicjalizacji często prowadzą do reklamacji. Nawet w przypadku prawidłowego obrazu świateł samochodowych dopuszczalność może być ograniczona, jeśli systemy te nie działają prawidłowo. Po zakończeniu napraw zawsze należy zatem przeprowadzić pełną kontrolę działania.
Czujniki, kalibracja i oprogramowanie w praktyce
Zasada działania adaptacyjnych systemów oświetlenia
Adaptacyjne systemy oświetlenia wykorzystują kamery i elektroniczne sterowanie segmentowe. System czujników wykrywa innych uczestników ruchu i automatycznie dostosowuje rozsył światła. Poszczególne obszary światła drogowego można precyzyjnie wyłączyć, nie zaciemniając przy tym pozostałej części jezdni. Funkcja ta opiera się na ciągłej komunikacji między kamerą, sterownikiem a modułem reflektorów. Błędne dane z czujników często powodują wyłączenie funkcji adaptacyjnych.
Kalibracja po przeprowadzeniu prac naprawczych
Po przeprowadzeniu prac przy przedniej szybie, układzie jezdnym lub konstrukcji pojazdu często jest wymagana kalibracja. Zmiany pozycji czujnika wpływają na monitorowanie otoczenia, a tym samym na sterowanie oświetleniem. Jeśli nie zostanie przeprowadzona kalibracja, system często przechodzi w bezpieczny stan roboczy. W praktyce objawia się to często ciągłym świeceniem się świateł mijania mimo włączonej funkcji Matrix. Kalibrację przeprowadza się za pomocą odpowiedniego urządzenia diagnostycznego zgodnie z wytycznymi producenta.
Sprawdzanie obrazu świateł samochodowych po aktualizacji oprogramowania
Aktualizacje oprogramowania mają coraz większy wpływ również na funkcje związane z oświetleniem. Po aktualizacji rozsył światła może się zmienić, mimo że nie występuje żadna usterka techniczna. W takich przypadkach należy najpierw sprawdzić wersję oprogramowania i parametry systemu. Następnie jest przeprowadzana kontrola ustawienia poziomowania świateł oraz kontrola wzrokowa przy użyciu urządzenia do regulacji reflektorów. W tym przypadku zawsze decydujące znaczenie mają aktualne wytyczne producenta, a nie wcześniejsze subiektywne wrażenie wynikające z obserwacji obrazu świateł drogowych.
Wnioski
Przepisy ECE i ONZ stanowią obecnie nieodłączną część codziennej pracy w warsztacie. Nowoczesne systemy oświetleniowe składają się z elementów mechanicznych, elektronicznych i sterowanych programowo, które wspólnie zapewniają zatwierdzoną funkcję światła. Wiele usterek nie wynika z uszkodzenia podzespołu, lecz z błędnego oprogramowania, braku kalibracji lub wprowadzania niedopuszczalnych zmian w systemie. Systematyczna diagnostyka oraz przestrzeganie wytycznych producenta pomagają uniknąć reklamacji i zapewnić bezpieczeństwo eksploatacji nowoczesnych systemów oświetlenia.
Wskazówka!
Celem informacji, ilustracji i przykładów procedur przedstawionych w niniejszym artykule jest wyłącznie objaśnienie zagadnień technicznych oraz ogólne zrozumienie nowoczesnego oświetlenia pojazdów, a także obowiązujących w tym zakresie przepisów ECE i ONZ. Nie zastępują instrukcji napraw, kontroli ani regulacji właściwych dla danego pojazdu.
Prace przy oświetleniu, systemach wspomagania kierowcy oraz ich czujnikach i sterownikach wolno przeprowadzać wyłącznie zgodnie z wytycznymi danego producenta pojazdu oraz przy użyciu odpowiednich narzędzi diagnostycznych i kalibracyjnych. Przestrzegać przy tym obowiązujących przepisów ustawowych oraz aktualnych informacji producenta.
Wyposażenie pojazdu, funkcje systemu i procedury diagnostyczne mogą się różnić w zależności od producenta, modelu, roku produkcji oraz wersji oprogramowania. Dlatego też decydujące znaczenie zawsze mają aktualne informacje producenta pojazdu dotyczące napraw i serwisu.
Więcej informacji
Więcej informacji na ten temat można znaleźć na następujących stronach:
Technika oświetleniowa – podstawy i parametry oświetlenia | HELLA
Reflektory – podzespoły, typy, przepisy | HELLA
Regulacja i wymiana reflektora LED | HELLA
Narzędzie CSC PRO – W pełni cyfrowa kalibracja ADAS | Hella Gutmann
FAQ – normy ECE i podstawy prawne dotyczące nowoczesnego oświetlenia pojazdów
W ramach aktualizacji zbioru podstawowych regulacji UNECE dotychczasowe dyrektywy ECE zostały połączone i zmodernizowane w przepisach ONZ R148, R149 i R150. Celem było stworzenie zbioru podstawowych regulacji neutralnego pod względem technologicznym, który w sposób jednolity uwzględniałby zarówno standardowe systemy oświetlenia, jak i technologie LED, technologie matrycowe i OLED, a także przyszłe rozwiązania. W ten sposób wymagania oświetleniowe oraz homologacja typu nowoczesnych urządzeń oświetleniowych zostaną zharmonizowane i otrzymają bardziej przejrzystą strukturę.
Dyrektywa ECE R48 określa, w jaki sposób należy montować i eksploatować urządzenia oświetleniowe w pojeździe. Obejmują pozycje montażowe, warunki przełączania oraz dodatkowe systemy, takie jak ustawienia poziomowania świateł lub układ czyszczenia reflektorów. Natomiast dyrektywy ONZ R148 i R149 określają wymagania techniczne dotyczące poszczególnych świateł oraz ich właściwości świetlnych.
Na właściwości świetlne składa się współdziałanie źródła światła, układu optycznego, elektroniki i oprogramowania w ramach homologowanego typu lampy. Już niewielkie zmiany w jednym z tych elementów mogą wpłynąć na rozsył światła, granicę oślepiania lub barwę światła. Homologacja typu zgodnie z odpowiednimi dyrektywami ONZ odnosi się zatem do przetestowanej lampy lub homologowanego typu systemu. Wymagania dotyczące montażu homologowanych lamp w pojeździe są dodatkowo określone w dyrektywie ECE R48.
Znak kontrolny „E” potwierdza, że dana lampa ma ważną homologację typu zgodnie z odpowiednimi dyrektywami UNECE. Oznaczenie zawiera ponadto informacje o kraju, w którym udzielono homologacji, oraz o dopuszczonych funkcjach światła. Ułatwia to warsztatom identyfikację homologowanych komponentów.
W nowoczesnych systemach oświetlenia oprogramowanie stanowi integralną część homologowanej funkcji systemu. Steruje między innymi rozsyłem światła, sterowaniem segmentami oraz funkcjami adaptacyjnymi. Zmiany w ustawieniach parametrów lub oprogramowaniu mogą zatem wpływać na homologowaną charakterystykę oświetlenia i mogą być wprowadzane wyłącznie zgodnie z wytycznymi producenta.
Systemy adaptacyjne zmieniają rozsył światła w zależności od warunków jazdy i sytuacji na drodze. Aby nie oślepiać innych uczestników ruchu drogowego, odpowiednie przepisy ONZ określają szczegółowe wymagania dotyczące działania, logiki przełączania, ograniczenia oślepiania oraz monitorowania systemu.
Wydajne systemy oświetlenia zapewniają wysokie natężenie światła. Już niewielkie zmiany nachylenia pojazdu lub zabrudzone szkła rozpraszające mogą powodować niedopuszczalne oślepianie. Przepisy ustawowe – w zależności od danego systemu oświetlenia – wymagają zatem zastosowania dodatkowych urządzeń zapewniających rozsył światła zgodny z normami.
Oba zbiory podstawowych regulacji mają ten sam cel, jakim jest bezpieczeństwo ruchu drogowego, różnią się jednak pod względem wymagań dotyczących oświetlenia. Różnice dotyczą na przykład rozsyłu światła, efektu sygnalizacyjnego oraz dopuszczalnych funkcji przełączania. Dlatego też kodowania lub komponenty z różnych rynków nie są ze sobą kompatybilne.
Właściwości świetlne są badane i homologowane dla całego zespołu lub zatwierdzonego typu lampy. Wymiana poszczególnych modułów LED lub komponentów optycznych może zmienić sprawdzone właściwości. W związku z tym bez procedury naprawczej zatwierdzonej przez producenta pojazdu lub producenta lamp zazwyczaj nie da się już zapewnić zgodności z homologacją typu. Warsztaty powinny zatem przestrzegać odpowiednich wytycznych producentów.
Przepisy określają nie tylko wymagania dotyczące konstrukcji, lecz także działanie całego systemu. W związku z tym podczas diagnozy należy wspólnie ocenić czynniki mechaniczne, elektroniczne i związane z oprogramowaniem. Naprawa przeprowadzona zgodnie z normami obejmuje zatem często, oprócz wymiany podzespołów, również programowanie, kalibrację i kontrolę działania.
To może cię również zainteresować

