Marş motorunda sık görülen hasarlar: Nedenleri ve hasar tablosunu tanımak

Marş motorunda “macunlaşma” olarak adlandırılan durum, genellikle artan gürültü oluşumu ve hasarlı bir marş motoru pinyon dişlisi nedeniyle fark edilir. Daha ağır vakalarda, motor volan dişlisi de etkilenmiş olabilir. 

Nedeni:
Çalışma sırasında kavramadan kaynaklanan toz ve aşınma talaşı, örneğin ince kavrama tozu veya çevreden gelen küçük kir parçacıkları, kavrama mahfazasına girer. Bu parçacıklar orada endüvi mili, ara mil, dik hatveli dişli ve tek yönlü kavrama mekanizmasındaki yağlama gresi ile birleşir. Yağlama özelliğini kaybeden yapışkan bir kütle oluşur. 

Etkileri:
Bu kütle nedeniyle tek yönlü kavrama dişlisinin ve dik hatveli dişlinin hareket kabiliyeti önemli ölçüde kısıtlanır. Bu nedenle marş motoru pinyon dişlisi motor volan dişlisinden çok yavaş ayrılır ve bu da diş hasarlarına ve gürültü oluşumuna neden olabilir. Çoğu durumda marş motorunun değiştirilmesi gerekir. 

Uygulama notu:
Montaj sırasında sadece uygun veya üretici tarafından onaylanmış gresler kullanılmalıdır. Ayrıca, kavrama mahfazası üzerindeki tüm kapak plakaları ve tapalarının mevcut ve doğru bir şekilde monte edilmiş olmasına dikkat edilmelidir. Bir marş motoru değişimi yapılması durumunda, yeniden “macunlaşma” oluşmasını önlemek için, kavrama mahfazasının iyice temizlenmesi önerilir. 

Bazı marş motorlarında bakır veya alüminyumdan yapılan alan sargıları, yerini ferrit mıknatıslara bırakır. Bu modellerde sıkça ortaya çıkan bir hasar görüntüsü, ferrit mıknatısların kırılması veya mahfazadan ayrılmasıdır. 

Nedeni:
Ferrit mıknatıslar kırılgandır ve darbelere karşı hassas tepki verirler. İşlev kontrolleri sırasında marş motoru mahfazasına veya manyetik şaltere darbe gelirse, mıknatıslar mahfazadan ayrılabilir veya kırılabilir. Takma veya sökme sırasında meydana gelen darbeler de bu tür hasarlara yol açabilir. 

Etkileri:
Tahrip olmuş veya gevşemiş ferrit mıknatıslar genellikle marş motorunun tamamen arızalanmasına neden olur. İşletim için gerekli olan manyetik alanlar artık oluşturulamaz, dolayısıyla marş motoru artık dönmez. 

Uygulama notu:
Ferrit mıknatıslı marş motorlarında özenli bir kullanıma dikkat edilmelidir. İşlevsel kontroller mahfazaya vurularak gerçekleştirilmemelidir. Sökme ve takma işlemleri sırasında marş motoru sert darbeler oluşmayacak şekilde desteklenmeli ve hareket ettirilmelidir. 

Marş motorundaki endüvi milinin kırılması, en ciddi mekanik hasar türlerinden biridir ve genellikle diğer kusurlarla birlikte ortaya çıkar. Çoğu zaman tek yönlü kavrama, planet dişli ve yatak çanı da etkilenir. 

Nedeni:

Örneğin, ayarı bozuk bir ateşleme veya yanlış ayarlanmış enjeksiyon zamanlaması nedeniyle, çalıştırma işlemi sırasında ateşleme kusurları ve geri tepmeler meydana gelebilir. Bu sırada, marş motoruna ani bir ters kuvvet etki eder. Tek yönlü kavrama kilitleme yönünde yüklenir ve gücü endüvi milinden mahfazaya iletir. Bu güçlü, ani yüklemeler, bileşenlerin aşırı zorlanmasına neden olabilir. 

Etkileri:

Endüvi milinin kırılmasının yanı sıra, tek yönlü kavramaların tahrip olması, planet dişlilerin hasar görmesi veya yatak çanlarının çatlaması gibi dolaylı hasarlar da meydana gelebilir. Bu durum, belirgin bir gürültü oluşumuna ve hatta marş motorunun tamamen arızalanmasına neden olabilir. 

Uygulama notu:

Geri tepmeleri ve bunlardan kaynaklanan hasarları önlemek için, ateşleme ve enjeksiyon sistemi her zaman doğru şekilde ayarlanmalıdır. Ateşleme bobinleri veya bujiler gibi arızalı parçalar, ateşleme kusurlarına neden olabileceklerinden, motorda uzun süre kalmamalıdır. Bu sistemlerin düzenli bakım ve kontrolü, marş motorunda meydana gelebilecek dolaylı hasarların önlenmesine katkıda bulunur. 

Motor çalıştıktan sonra marş motoru zamanında ayrılmaz ve çalışmaya devam ederse, bu durum “ayrılmayan marş motoru” olarak adlandırılır. Bu durumda marş motoru mekanik ve termik olarak aşırı yüklenir ve bu da kısa sürede ciddi hasarlara yol açabilir. 

Nedeni:

Marş motorunun çalışmaya devam etmesinin nedeni, kontrol sorunları veya teknik arızalar olabilir. Sık görülen tetikleyiciler arasında sıkışmış ateşleme veya marş şalteri, asılı kalmış manyetik şalter veya kablolamada kısa devreler sayılabilir. Marş işleminin uzun süre devam etmesi de motor çalıştırıldıktan sonra marş motorunun elektrikle çalışmaya devam etmesine neden olabilir.  

Etkileri:

Motor çalıştırıldıktan sonra marş motoru volan dişlisiyle bağlantıda kalırsa, normal marş moduna göre çok daha yüksek bir devirde döner. Bu aşırı devir sayısı, aşırı mekanik ve termik yüke neden olabilir. Oluşan merkezkaç kuvvetleri nedeniyle, kolektörün tek tek lamelleri dışa doğru bükülebilir veya kopabilir. Yüksek ısı oluşumu ile bağlantılı olarak, sargılar, kolektör ve kömür fırça tutucularında sık sık hasarlar meydana gelir. Aşırı ısınmış yataklar ve kavrama rölesinde renk değiştirmiş bobin yalıtımları da diğer olası belirtilerdir. Daha ağır vakalarda, tek yönlü kavrama aşırı yüklenir, mahfaza parçaları deforme olur ve marş motoru arızalanır. 

Uygulama notu:

Ateşleme veya marş şalteri, manyetik şalterler veya kablolarda arıza belirtileri görülürse, bunlar derhal onarılmalı veya değiştirilmelidir. Marş motoru, yalnızca motor güvenli bir şekilde çalışmaya başlayıncaya kadar çalıştırılmalıdır. Motor çalışırken yeniden marş basmaktan kaçınılmalıdır. 

Marş motorundaki bir yağ kirliliği, genellikle yavaş ilerleyen bir süreçtir. İlk belirtiler, marş sorunları ortaya çıkana veya tam bir arıza ortaya çıkıncaya kadar genellikle fark edilmez. 

Nedeni:

Marş motorundaki yağ kirlilikleri, motor yağının sızıntılar nedeniyle dışarı çıkıp mahfazanın içine girmesiyle oluşur. Tipik nedenleri arasında arızalı krank mili keçesi, sızıntı yapan valf kapağı contaları veya diğer mahfaza contaları sayılabilir. Yağ, doğrudan marş motorunun içine girebilir veya dönen parçalar tarafından ek olarak mahfazanın içine fırlatılabilir. Orada, yatak çanı, endüvi veya kömür fırçaları gibi bileşenler üzerinde birikir. 

Etkileri:

Yağ marş motorunun içine girerse, kömür fırçaları yumuşar ve daha fazla aşınma talaşı oluşur. Bu aşınma talaşları yağ ile birleşerek, kısa devre ve temas sorunlarına neden olabilecek iletken bir kütle oluşturur. Bu durum, marş motorunun performansını önemli ölçüde düşürür ve sonunda tamamen arızalanmasına neden olur. 

Uygulama notu:

Krank mili keçesi veya valf kapağı contası gibi motor parçalarındaki sızıntılar, ilk belirtiler görüldüğü anda derhal giderilmelidir. Bir marş motoru değişimi yapıldıktan sonra, yeni yağ kirliliklerini önlemek için marş motorunun monte edildiği yerin iyice temizlenmesi önerilir. 

Marş motorunun aşırı yüklenmesi genellikle endüvi üzerindeki tavlama renkleri, yanmış alan sargıları veya manyetik şalterin bobinlerindeki renk değişikliği ile kendini gösterir. Bu belirtiler yüksek bir termik yüke işaret eder. 

Nedeni:
Marş motorları yapıları gereği sadece kısa süreli işletim için tasarlanmıştır. Motorun kötü çalışması veya hiç çalışmaması gibi nedenlerle marş motorunun uzun süre çalıştırılması durumunda, iç sıcaklık hızla yükselir. Olası tetikleyiciler arasında ateşleme veya enjeksiyon sisteminin yanlış ayarlanması, yakıt beslemesindeki hatalar veya motordaki mekanik arızalar sayılabilir. 

Etkileri:
Ortaya çıkan aşırı ısınma, sargıların yalıtımını bozabilir veya yakabilir. Sonuç olarak, kısa devreler meydana gelebilir ve bu da çoğunlukla marş motorunun tamamen arızalanmasına neden olur. 

Uygulama notu:
Marş motoru, yalnızca motor güvenli bir şekilde çalışmaya başlayıncaya kadar çalıştırılmalıdır. Marş denemesi başarısız olursa, kısa bir soğuma süresinden sonra tekrar denemeniz önerilir. Kötü marş davranışının nedeni, marş motorunda daha fazla hasar oluşmasını önlemek için derhal tespit edilip giderilmelidir. 

Marş motorundaki yatak kapağının kırılması ciddi bir mekanik hasardır. Yatak kapağı, pinyon milinin sabit bir şekilde sabitlenmesini ve hassas bir şekilde yönlendirilmesini sağladığından, genellikle başka bileşenler de etkilenir. 

Nedeni:

Pinyon dişlisine ve pinyon dişlisi miline yüksek kuvvet uygulanması, yatak kapağının kırılmasına neden olabilir. Bunun nedeni, örneğin eksik veya hasarlı dişler veya belirgin bir şekilde artmış boşluk gibi motor volan dişlisindeki hasarlar veya düzensizlikler olabilir. Örneğin eksik veya hasarlı merkezleme burcu ya da düzensiz şekilde sıkılmış sabitleme vidaları nedeniyle marş motorunun montaj kaynaklı gerilmeleri de eşit olmayan bir güç dağılımına neden olabilir. Bu ek yükler, yatak kapağında çatlaklara ve kırılmalara neden olabilir. 

Etkileri:

Yatak kapağı kırılırsa, pinyon mili artık sabit bir şekilde yönlendirilemez. Bu durum, marş motorunda yanlış konumlanmalara ve düzensiz güç aktarımına neden olabilir. Sonuç olarak, marş motorunun içindeki endüvi ve sargılar sürtebilir, bu da ciddi mekanik hasarlara, aşırı ısınmaya ve nihayetinde marş motorunun tamamen arızalanmasına neden olabilir. 

Uygulama notu:

Marş motorunu monte ederken, doğru bir merkezlemeye ve eşit şekilde sıkılmış sabitleme vidalarına dikkat edilmelidir. Hasarlı veya eksik merkezleme burçları değiştirilmelidir. Motor volan dişlisi hasarlar açısından kontrol edilmelidir. Böylece, yatak kapağının kırılmasına zemin hazırlayan gerilmeler ve eşit olmayan yüklemeler önlenebilir. 

Marş motorundaki hasarlı bir pinyon dişlisi, olası bir mekanik arızadır. İlk belirtiler, marş sorunları, alışılmadık sesler veya doğru çalışmayan marş motorudur. Pinyon dişlisi, marş motoru ile motor volan dişlisi arasında bir güç bağlantısı oluşturduğundan, bu parçanın hasar görmesi marş işlemini önemli ölçüde etkiler. 

Nedeni:
Hasarlı bir pinyon dişlisi, motor çalışmadan tekrar tekrar marş denemeleri, marş motorunun hatalı bir şekilde tetiklenmesi veya motor volan dişlisine yanlış hizalanması nedeniyle oluşabilir. Aşınmış veya hasarlı volan dişlisi de hasarlara neden olabilir. Ayrıca, vidalar, yaylar veya kavrama parçaları gibi bileşenler gevşeyebilir ve çalıştırma sırasında volan dişlisi ile pinyon dişlisi arasına girebilir. Bu tür yabancı cisimler, pinyon dişlisinin kırılmasına kadar varabilecek ciddi mekanik aşırı yüklenmeye neden olur. 

Etkileri:
Hasarlı bir pinyon dişlisi, motor volan dişlisini artık doğru bir şekilde kavramaz. Bu, hatalı marşlara, marş işlemi sırasında çıkan vuruntu seslerine ve birçok durumda volan dişlisinde daha fazla hasara yol açabilir. Ayrıca, pinyon dişlisi ve pinyon dişlisi milinde tavlama renkleri oluşabilir, bu da güçlü bir termik yükün varlığını gösterir. 

Uygulama notu:

Yeni bir marş motorunu monte etmeden önce, motor volan dişlisinin hasar görmüş olup olmadığı kontrol edilmeli ve gerekirse değiştirilmelidir. Yabancı cisimler tamamen temizlenmelidir. Örneğin vida veya diğer yabancı cisimler pinyon dişlisinin hasarına neden olmuşsa, bunun nedeni de tespit edilip giderilmelidir. 

Marş motorunun B+ bağlantı terminalinde meydana gelen korozyon, genellikle uzun süre fark edilmeyen, yavaş ilerleyen bir süreçtir. İlk belirtiler genellikle çalıştırma güçlükleri veya yük altında voltaj düşüşleri şeklinde ortaya çıkar. B+ bağlantı terminali, akü ile marş motoru arasındaki ana akım beslemesini sağladığından, hasar görmesi veya aşırı kirlenmesi durumunda geçiş direnci artabilir. 

Nedeni:

B+ bağlantı terminalinde korozyon genellikle nem veya yol tuzu girmesinden kaynaklanır ve çoğu zaman koruyucu kapakların hasarlı veya eksik olması ile bağlantılıdır. Bağlantıdaki gevşek veya doğru şekilde sıkılmamış somunlar veya vidalar da oksidasyon süreçlerini hızlandırabilir. Zamanla geçiş direnci artar, bu da temas yüzeyinin daha fazla ısınmasına ve korozyonun ilerlemesinin hızlanmasına neden olur. 

Etkileri:

Korozyona uğramış bir B+ bağlantı terminali, geçiş direncinin artmasına ve dolayısıyla yük altında voltaj düşüşlerine neden olabilir. Bu durum, uzun süren marş işlemleri, marş motorunun sarsıntılı dönmesi veya tamamen marş yapamama şeklinde kendini gösterebilir. Kontak noktasında ek ısınma nedeniyle yalıtımlar zarar görebilir ve bağlantı terminali de etkilenebilir. Daha ağır vakalarda, bağlantı malzemesi eriyebilir ve bu da ana akım beslemesinde kesintilere ve marş motorunun tamamen arızalanmasına neden olabilir. 

Uygulama notu:

Hasarlı veya eksik koruyucu kapaklar, nem ve kir girmesini önlemek için değiştirilmelidir. Korozyon tespit edilmesi halinde, kontak yüzeyinin iyice temizlenmesi veya ilgili parçaların değiştirilmesi önerilir. Ardından, kontak noktası uygun kontak koruma gresi ile yeniden korozyona karşı korunmalıdır. 

Marş motorundaki erimiş bir B+ bağlantı terminali, ana akım beslemesinde bir arıza olduğunun açık bir işaretidir. Marş işlemi sırasındaki yüksek akımlar nedeniyle, artan geçiş direnci bile temas noktasının aşırı ısınmasına neden olabilir. Isı oluşumu göz ardı edilirse, bağlantı malzemesi eriyebilir ve bu da genellikle bitişik bileşenlerde dolaylı hasarlara yol açar. 

Nedeni:

Erimiş bir B+ bağlantı terminali, gevşek veya doğru şekilde sıkılmamış bir vida bağlantısı nedeniyle oluşabilir. Bunun sonucunda artan geçiş direnci, marş akımının engelsiz bir şekilde akmasını engelleyebilir. Bu hatalı bağlantı, özellikle marş işlemi sırasındaki yüksek akımlarda termik aşırı yüklenmeye neden olur. 

Etkileri:

Erimiş bir B+ bağlantı terminali, akü ile marş motoru arasındaki ana akım beslemesini keser veya bozar. Bu durum voltaj düşüşlerine, uzun süren marş işlemlerine veya tamamen marş yapamama durumuna yol açabilir. Bu durumda, sıklıkla bitişik kabloların ve bileşenlerin yalıtımında da hasarlar meydana gelir. Daha ağır vakalarda, ilgili kablo setinin veya marş motorunun tamamen değiştirilmesi gerekir. 

Uygulama notu:

B+ kablonun bağlanması sırasında doğru hizalama, temiz kontak yüzeyleri ve belirtilen sıkma torkuna dikkat edilmelidir. Gevşek veya eğri oturmuş bağlantılar, geçiş direncinin artmasına ve termik aşırı yüklenmeye neden olabilir. Hasarlı veya aşınmış bağlantı terminalleri ve eksik koruyucu kapaklar değiştirilmelidir. 

Marş sistemindeki değişiklikler, marş motorunun elektrikli ve mekanik bileşenlerini önemli ölçüde etkileyebilir. Buna, uygun olmayan özelliklere sahip aküler veya akım akışını ve bileşenlerin yükünü değiştirebilecek kablolama değişiklikleri dahildir. Bu tür müdahaleler marş motorunun aşırı yüklenmesine neden olabilir. 

Nedeni:

Marş sisteminde üretici spesifikasyonlarına uygun olmayan bileşenler kullanılırsa, sistemdeki akım akışı önemli ölçüde değişebilir. Yüksek iç dirence sahip çok küçük bir akü, marş işlemi sırasında voltaj düşüşlerine neden olabilir. Buna karşılık, iç direnci çok düşük olan aşırı büyük bir akü, marş motorunu elektriksel ve mekanik olarak aşırı yükleyen akım piklerine neden olabilir. Benzer şekilde, değiştirilmiş veya spesifikasyonlardan sapmış kablolamalar da geçiş direncini veya elektrik yükünü etkileyebilir. Her durumda, marş motoru tasarlandığı koşullar dışında çalıştırılır ve bu da parçaların aşırı yüklenmesine neden olabilir. 

Etkileri:

İç direnci yüksek olan çok küçük bir akü, marş motoruna yeterli güç sağlayamaz. Bunun sonucu olarak marş sorunları, motorun yavaş dönmesi ve manyetik şalterdeki kontakların erimesine kadar varan aşırı ısınma meydana gelebilir. 
Buna karşılık, iç direnci çok düşük olan aşırı büyük bir akü kullanılırsa, marş motoru elektriksel ve mekanik olarak aşırı yüklenebilir. Olası sonuçlar arasında termik aşırı yüklenme, sürekli uyarılan marş motorlarında manyetiklik özelliğinin kaybolması, volan ve pinyon dişlisinde diş kırılmaları veya marş kaçırma sesleri sayılabilir. 
Değiştirilmiş veya farklı şekilde yapılmış kablolamalar, geçiş direncini artırabilir veya akım akışını değiştirebilir, bu da elektrik kontaklarında termik hasara neden olabilir ve sonuçta tam bir arızaya yol açabilir. 

Uygulama notu:

Akü değiştirilirken, araç üreticisi tarafından belirtilen kapasite ve modele dikkat edilmelidir. Marş sisteminin kablolamasında değişiklikler sadece üreticinin spesifikasyonlarına uygun olarak ve uzmanlar tarafından yapılmalıdır. Aşırı yüklenmeyi ve marş motorundaki dolaylı hasarları önlemek için, tadilat veya geçici onarımlardan kaçınılmalıdır.