Objawy uszkodzeń rozruszników – rozpoznawanie przyczyn, unikanie awarii

Osadzenie się mieszaniny smaru i zanieczyszczeń

Osadzenie się mieszaniny smaru i zanieczyszczeń w rozruszniku daje się często we znaki zwiększonym hałasem i uszkodzonym zębnikiem rozrusznika. W ciężkich przypadkach może również dojść do uszkodzenia wieńca zębatego silnika.

Przyczyna:
Podczas pracy do obudowy sprzęgła przedostaje się pył i ścier ze sprzęgła, na przykład drobny pył ze sprzęgła lub małe cząsteczki brudu z otoczenia. Tam cząsteczki te łączą się ze smarem na wałku twornika, wałku zdawczym, gwincie stromym i w rolce sprzęgła jednokierunkowego. W rezultacie powstaje lepka masa, która traci swoje właściwości smarne.

Skutki:
Masa ta znacznie ogranicza ruchomość przekładni sprzęgła jednokierunkowego i gwintu stromego. W wyniku tego zębnik rozrusznika za wolno odłącza się od wieńca zębatego silnika, co może być przyczyną uszkodzenia zębów i hałasu. W wielu przypadkach jest wymagana wymiana rozrusznika.

Praktyczna wskazówka:
Do montażu używać wyłącznie odpowiednich smarów lub smarów zatwierdzonych przez producenta. Ponadto należy uważać, aby wszystkie płyty osłonowe i korki w obudowie sprzęgła znajdowały się na swoim miejscu i były prawidłowo zamontowane. Podczas wymiany rozrusznika zalecamy dokładne wyczyszczenie obudowy sprzęgła, aby uniknąć ponownego osadzania się mieszaniny smaru i zanieczyszczeń.

Uszkodzone magnesy ferrytowe

W niektórych typach rozruszników miedziane lub aluminiowe uzwojenia stojana są zastąpione magnesami ferrytowymi. Często występującym objawem uszkodzenia w przypadku tych konstrukcji są popękane lub oderwane od obudowy magnesy ferrytowe.

Przyczyna:
Magnesy ferrytowe są kruche i reagują nawet na najlżejsze uderzenia. Jeśli dojdzie do uderzenia obudowy rozrusznika lub przełącznika elektromagnetycznego podczas kontroli działania, magnesy mogą się oderwać od obudowy lub pęknąć. Nawet uderzenia podczas montażu lub demontażu mogą doprowadzić do tego rodzaju uszkodzeń.

Skutki:
Zniszczone lub oderwane magnesy ferrytowe z reguły oznaczają całkowitą awarię rozrusznika. Nie można już wytwarzać pól magnetycznych, które są wymagane do działania, w wyniku czego rozrusznik przestaje się obracać.

Praktyczna wskazówka:
Podczas obsługi rozruszników z magnesami ferrytowymi należy zachować ostrożność. Kontroli działania nie należy przeprowadzać przez uderzanie w obudowę. Podczas demontażu i montażu rozrusznik należy podeprzeć i przesuwać w taki sposób, aby nie dochodziło do mocnych uderzeń.

Złamany wał wirnika

Pęknięty wałek zdawczy rozrusznika to jeden z najpoważniejszych rodzajów uszkodzeń mechanicznych i zwykle występuje razem z innymi usterkami. Sprzęgło jednokierunkowe, przekładnia planetarna i głowica z łożyskiem również często ulegają uszkodzeniu.

Przyczyna:
Podczas rozruchu może dochodzić do wypadania zapłonu i odbić, na przykład z powodu rozregulowanego zapłonu lub nieprawidłowo ustawionego czasu trwania wtrysku. Na rozrusznik działa przy tym nagła, przeciwstawna siła. Sprzęgło jednokierunkowe jest obciążone w kierunku blokady i przenosi siłę na obudowę za pośrednictwem wałka zdawczego. Te silne, nagłe obciążenia mogą prowadzić do przeciążenia podzespołów.

Skutki:
Oprócz pęknięcia wałka zdawczego mogą również wystąpić szkody wynikowe, takie jak zniszczone sprzęgła jednokierunkowe, uszkodzone przekładnie planetarne lub pęknięte głowice z łożyskiem. Skutkiem może być znaczny hałas lub nawet całkowita awaria rozrusznika.

Praktyczna wskazówka:
Aby uniknąć odbić i wynikających z nich uszkodzeń, zapłon i układ wtryskowy zawsze muszą być prawidłowo ustawione. Uszkodzonych podzespołów, takich jak cewki zapłonowe lub świece zapłonowe, nie należy pozostawiać w silniku na dłuższy czas, ponieważ one również mogą powodować przerwy w zapłonie. Regularna konserwacja i kontrola tych układów pomaga zapobiec uszkodzeniom rozrusznika.

Niewyzębianie się rozrusznika

Niewyzębianie się rozrusznika to sytuacja, w której rozrusznik nie odłącza się we właściwym czasie po uruchomieniu silnika i nadal pracuje. W tym stanie rozrusznik jest poddawany wysokim obciążeniom mechanicznym i termicznym, które po krótkim czasie mogą doprowadzić do znacznych uszkodzeń.

Przyczyna:

Przyczyną niewyzębiania się rozrusznika mogą być problemy z wysterowaniem lub usterki techniczne. Jako najczęstsze przyczyny wymienia się zacinający się włącznik zapłonu/rozrusznika, zacinający się przełącznik elektromagnetyczny lub zwarcia w okablowaniu. Nawet dłużej zainicjowany proces rozruchu może spowodować, że rozrusznik po uruchomieniu silnika nadal będzie aktywowany elektrycznie.

Skutki:
Jeśli po uruchomieniu silnika rozrusznik pozostanie zazębiony z wieńcem zębatym silnika, obraca się ze znacznie większą prędkością niż w normalnym trybie rozruchu. Ta nadmierna prędkość może być przyczyną dużych naprężeń mechanicznych i termicznych. Związane z tym siły odśrodkowe mogą powodować wyginanie się lub odłączanie poszczególnych płytek kolektora. W połączeniu z wysoką temperaturą często dochodzi do uszkodzenia uzwojeń, kolektora i szczotek węglowych. Kolejne możliwe objawy to przegrzane łożyska i przebarwiona izolacja cewki włącznika elektromagnetycznego. W ciężkich przypadkach dochodzi do przeciążenia sprzęgła jednokierunkowego, odkształcenia części obudowy i awarii rozrusznika.

Praktyczna wskazówka:
Jeśli przełączniki zapłonu lub rozruchu, przełączniki elektromagnetyczne lub okablowanie noszą ślady uszkodzenia, należy je jak najszybciej naprawić lub wymienić. Rozrusznika należy używać tylko do momentu bezpiecznej pracy silnika. Unikać ponownego rozruchu pracującego silnika.

Rozrusznik zanieczyszczony olejem

Zanieczyszczenie rozrusznika olejem jest często procesem postępującym. Pierwsze oznaki często pozostają niezauważone do momentu wystąpienia problemów z uruchomieniem lub całkowitej awarii.

Przyczyna:
Zanieczyszczenie rozrusznika olejem pojawia się wtedy, gdy olej silnikowy wycieka na skutek nieszczelności i przedostaje się do obudowy. Najczęstsze przyczyny to uszkodzony pierścień uszczelniający wału korbowego, nieszczelne uszczelki pokrywy zaworów lub inne uszczelki obudowy. Olej może się przedostać bezpośrednio do rozrusznika lub zostać wtłoczony do obudowy przez obracające się podzespoły. Tam osadza się na elementach takich jak głowica z łożyskiem, twornik lub szczotki węglowe.

Skutki:
Jeśli olej przedostanie się do rozrusznika, szczotki węglowe miękną i następuje zwiększone ścieranie. Ścier łączy się z olejem, tworząc masę przewodzącą, która może powodować zwarcia i problemy ze stykami. Powoduje to znaczne obniżenie wydajności rozrusznika, a nawet jego całkowitą awarię.

Praktyczna wskazówka:
Nieszczelności w podzespołach silnika, takich jak pierścień uszczelniający wału korbowego lub uszczelka pokrywy zaworów, należy naprawić, gdy tylko pojawią się pierwsze oznaki. Po wymianie rozrusznika zalecamy dokładne oczyszczenie obszaru wokół miejsca montażu rozrusznika, aby zapobiec ponownemu zanieczyszczeniu oleju.

Przeciążenie rozruszników

Przeciążenie rozrusznika jest często sygnalizowane przez nalot pojawiający się na tworniku, spalone uzwojenia wzbudzające lub odbarwione cewki przełącznika elektromagnetycznego. Oznaki te wskazują na wysokie obciążenie termiczne.

Przyczyna:
Pod względem konstrukcyjnym rozruszniki są przeznaczone do pracy krótkotrwałej. Jeśli rozrusznik pracuje przez dłuższy czas, na przykład dlatego, że silnik uruchamia się słabo lub nie uruchamia się wcale, dochodzi do szybkiego i gwałtownego wzrostu temperatury w jego wnętrzu. Możliwe przyczyny to nieprawidłowa regulacja układu zapłonowego lub wtryskowego, usterki układu doprowadzania paliwa lub uszkodzenia mechaniczne silnika.

Skutki:
Związane z tym przegrzanie może uszkodzić lub spalić izolację uzwojeń. W wyniku tego może dochodzić do zwarć, które zazwyczaj powodują całkowitą awarię rozrusznika.

Praktyczna wskazówka:
Rozrusznika należy używać tylko do momentu bezpiecznej pracy silnika. Jeśli próba rozruchu zakończy się niepowodzeniem, ponowny rozruch zaleca się dopiero po krótkiej fazie schłodzenia. Należy ustalić przyczynę słabego rozruchu i niezwłocznie ją usunąć, aby uniknąć szkody wynikowej rozrusznika.

Pęknięta tarcza łożyskowa

Pęknięta tarcza łożyskowa rozrusznika stanowi poważne uszkodzenie mechaniczne. Często dotyczy to również innych podzespołów, ponieważ tarcza łożyskowa zapewnia stabilne ułożyskowanie i precyzyjne prowadzenie wałka zakończonego zębnikiem.

Przyczyna:
Pęknięcie tarczy łożyskowej może być spowodowane dużymi siłami działającymi na zębnik i wałek zakończony zębnikiem. Przyczyną mogą być uszkodzenia lub nieprawidłowości na zębatce silnika, na przykład brakujące lub uszkodzone zęby lub znacznie zwiększony luz. Naprężenia związane z montażem w rozruszniku, powstałe na przykład na skutek brakującej lub uszkodzonej tulejki centrującej lub nierównomiernie dokręconych śrub mocujących, również mogą prowadzić do nierównomiernego rozkładu siły. Te dodatkowe obciążenia mogą sprzyjać pęknięciom i złamaniom tarczy łożyskowej.

Skutki:
Jeśli tarcza łożyskowa pęknie, stabilne prowadzenie wałka zakończonego zębnikiem przestanie być możliwe. W wyniku tego może dochodzić do nieprawidłowego położenia i nierównomiernego przenoszenia siły w rozruszniku. W rezultacie twornik i uzwojenia wewnątrz rozrusznika mogą się ścierać, co może prowadzić do poważnych uszkodzeń mechanicznych, podwyższonej emisji ciepła, a ostatecznie do całkowitej awarii rozrusznika.

Praktyczna wskazówka:
Podczas montażu rozrusznika należy zwrócić uwagę na jego prawidłowe wyśrodkowanie oraz równomierne dokręcenie śrub mocujących. Uszkodzone lub brakujące tulejki centrujące należy wymienić. Wieniec zębaty silnika należy sprawdzić pod kątem uszkodzeń. Zapobiega to naprężeniom i nierównomiernym obciążeniom, które mogą spowodować pęknięcie tarczy łożyskowej.

Uszkodzony zębnik na rozruszniku

Uszkodzony zębnik na rozruszniku to jedna z możliwych usterek mechanicznych. Pierwszymi oznakami są problemy z rozruchem, nietypowe odgłosy lub nieprawidłowo zazębiający się rozrusznik. Zębnik odpowiada za połączenie cierne między rozrusznikiem a wieńcem zębatym silnika, w związku z tym jego uszkodzenie może znacznie pogorszyć proces rozruchu.

Przyczyna:
Uszkodzenie zębnika może być spowodowane wielokrotnymi próbami rozruchu bez włączonego silnika, nieprawidłowym włączaniem rozrusznika lub nieprawidłowym ułożeniem względem wieńca zębatego silnika. Zużyty lub uszkodzony wieniec zębaty również może spowodować uszkodzenie. Ponadto podzespoły takie jak śruby, sprężyny lub części sprzęgła podczas procesu rozruchu mogą się poluzować i zaczepić między wieńcem zębatym a zębnikiem. Tego rodzaju ciała obce powodują znaczne przeciążenia mechaniczne, które mogą nawet doprowadzić do złamania zębnika.

Skutki:
Uszkodzony zębnik nie zazębia się już prawidłowo z wieńcem zębatym silnika. W wyniku tego może dochodzić do nieudanych rozruchów, klekotania podczas procesu rozruchu, a w wielu przypadkach do dalszych uszkodzeń wieńca zębatego. Dodatkowo na zębniku i wałku zakończonym zębnikiem może się pojawić zmatowienie, co wskazuje na wysokie obciążenie termiczne.

Praktyczna wskazówka:
Przed montażem nowego rozrusznika należy sprawdzić, czy wieniec zębaty silnika nie jest uszkodzony i w razie potrzeby go wymienić. Ciała obce należy całkowicie usunąć. Jeśli za uszkodzenie zębnika odpowiadają na przykład śruby lub inne ciała obce, również należy ustalić i usunąć przyczynę.

Skorodowany plusowy zacisk przyłączeniowy akumulatora (B+)

Korozja na zacisku przyłączeniowym B+ rozrusznika jest procesem postępującym, który często przez długi czas pozostaje niezauważony. Pierwsze oznaki przejawiają się zwykle jako problemy z rozruchem lub spadki napięcia pod obciążeniem. Zacisk przyłączeniowy B+ stanowi główne źródło zasilania elektrycznego między akumulatorem a rozrusznikiem, dlatego w przypadku uszkodzenia lub silnego zabrudzenia może wystąpić zwiększona rezystancja kontaktowa.

Przyczyna:
Korozja na zacisku przyłączeniowym B+ wynika zwykle z wnikania wilgoci lub soli drogowej, często w połączeniu z uszkodzonymi lub brakującymi osłonami zabezpieczającymi. Luźne lub nieprawidłowo dokręcone nakrętki bądź śruby na połączeniu również mogą sprzyjać procesom utleniania. Z czasem rezystancja kontaktowa wzrasta, co dodatkowo nagrzewa powierzchnię styku i przyspiesza postęp korozji.

Skutki:
Skorodowany zacisk przyłączeniowy B+ może prowadzić do zwiększonej rezystancji kontaktowej, a tym samym do spadków napięcia pod obciążeniem. Możliwe objawy to wydłużony proces rozruchu, szarpanie rozrusznika lub całkowita niezdolność rozruchowa. Dodatkowe nagrzewanie w punkcie styku może uszkodzić izolację i mieć negatywny wpływ na sam zacisk przyłączeniowy. W ciężkich przypadkach materiał połączenia może się stopić, powodując przerwy w głównym zasilaniu elektrycznym i całkowitą awarię rozrusznika.

Praktyczna wskazówka:
Uszkodzone lub brakujące osłony zabezpieczające należy wymienić, aby zapobiec przedostawaniu się wilgoci i brudu. W razie stwierdzenia korozji zalecamy dokładne wyczyszczenie powierzchni styku lub wymianę uszkodzonych podzespołów. Miejsce styku należy następnie zabezpieczyć przed ponowną korozją za pomocą odpowiedniego smaru ochronnego.

Stopiony plusowy zacisk przyłączeniowy akumulatora (B+)

Stopiony zacisk przyłączeniowy B+ na rozruszniku jest wyraźną oznaką usterki głównego źródła zasilania elektrycznego. Ze względu na wysokie natężenia prądu podczas rozruchu nawet zwiększona rezystancja kontaktowa może spowodować znaczne nagrzewanie się miejsca styku. W przypadku zignorowania nagrzewania materiał połączenia może się stopić, często powodując uszkodzenie sąsiednich podzespołów.

Przyczyna:
Stopiony zacisk przyłączeniowy B+ może być spowodowany luźnym lub nieprawidłowo dokręconym złączem śrubowym. Związana z tym zwiększona rezystancja kontaktowa może prowadzić do tego, że prąd rozruchowy przestanie swobodnie przepływać. Tego rodzaju wadliwe połączenie sprzyja przeciążeniu termicznemu, szczególnie w przypadku wysokich natężeń prądu podczas rozruchu.

Skutki:
Stopiony zacisk przyłączeniowy B+ przerywa lub zakłóca główne źródło zasilania elektrycznego między akumulatorem a rozrusznikiem. W wyniku tego może dochodzić do spadków napięcia, wydłużenia procesu rozruchu lub całkowitej niezdolności rozruchowej. Często prowadzi to do uszkodzenia izolacji sąsiednich kabli i podzespołów. W ciężkich przypadkach jest wymagana całkowita wymiana uszkodzonego zestawu kabli lub rozrusznika.

Praktyczna wskazówka:
Podczas podłączania kabla B+ należy zwrócić uwagę prawidłowe ułożenie, czyste powierzchnie styku i zadany moment dokręcania. Luźne lub krzywo osadzone przyłącza mogą prowadzić do zwiększonej rezystancji kontaktowej i przeciążenia termicznego. Uszkodzone lub skorodowane zaciski przyłączeniowe oraz brakujące osłony zabezpieczające należy wymienić.

Uszkodzenia rozrusznika powstałe na skutek zmian w układzie rozruchowym

Zmiany w układzie rozruchowym mogą w znacznym stopniu wpływać na elektryczne i mechaniczne podzespoły rozrusznika. Należy tutaj wymienić akumulatory o nieodpowiedniej charakterystyce lub zmiany w okablowaniu, które mogą zmienić przepływ prądu i obciążenie podzespołów. Tego rodzaju ingerencje mogą prowadzić do przeciążenia rozrusznika.

Przyczyna:
Jeśli w układzie rozruchowym zostaną zastosowane komponenty, które nie spełniają wymogów producenta, przepływ prądu w tym układzie może się znacznie zmienić. Za mały akumulator o wysokiej rezystancji wewnętrznej może prowadzić do spadków napięcia podczas procesu rozruchu. Z drugiej strony za duży akumulator o bardzo niskiej rezystancji wewnętrznej może powodować prądy szczytowe, które pod względem elektrycznym i mechanicznym powodują przeciążenia rozrusznika. Zmiana okablowania lub okablowanie odbiegające od określonych wytycznych również może wpływać na rezystancję kontaktową lub obciążenie elektryczne. We wszystkich tych przypadkach rozrusznik pracuje w warunkach, do których nie został zaprojektowany, co może sprzyjać przeciążeniu podzespołów.

Skutki:
Za mały akumulator o wysokiej rezystancji wewnętrznej może w niewystarczającym stopniu zasilać rozrusznik. Skutkiem mogą być problemy z rozruchem, wolne obroty silnika i nadmierne nagrzewanie się, a nawet stopienie się styków przełącznika elektromagnetycznego.
Z drugiej strony zastosowanie za dużego akumulatora o bardzo niskiej rezystancji wewnętrznej może przeciążyć rozrusznik pod względem elektrycznym i mechanicznym. Skutki, z jakimi należy się wówczas liczyć, to przeciążenie termiczne, rozmagnesowanie w przypadku stale wzbudzonych rozruszników, pęknięcia zębów na wieńcu zębatym i zębniku lub zapadanie się w zazębienia.
Zmienione lub niezgodne ze specyfikacją okablowanie może zwiększyć rezystancję kontaktową lub zmienić przepływ prądu, co może spowodować uszkodzenie termiczne styków elektrycznych i ostatecznie doprowadzić do całkowitej awarii.

Praktyczna wskazówka:
Przy wymianie akumulatora należy zwrócić uwagę na pojemność i konstrukcję, które zostały określone przez producenta pojazdu. Zmiany w okablowaniu układu rozruchowego należy wprowadzać w oparciu o wytyczne producenta i fachową wiedzę. Odradza się modyfikacje lub prowizoryczne naprawy, aby zapobiec przeciążeniu, a w konsekwencji uszkodzeniu rozrusznika.