Schade aan dynamo's (generatoren) – oorzaken herkennen, storingen voorkomen

Schade door kortsluiting of polariteitsomkering

Als er direct na het vervangen van de accu, het starten met starthulp of werkzaamheden aan de dynamo een totale uitval of een aanzienlijk verminderde vermogensafgifte van de dynamo optreedt, kan er sprake zijn van schade aan diodes of soldeerverbindingen.

Oorzaak:
Een kortsluiting of omgekeerde polariteit bij het aansluiten van de accu of tijdens het starten met startkabels, het loskoppelen van de accu terwijl de motor draait of onbedoeld contact met gereedschap kan leiden tot een ongecontroleerde stroomtoevoer. In alle situaties bestaat het risico van thermische overbelasting van de halfgeleidercomponenten.

Gevolgen:
Diodes en soldeerverbindingen in de dynamo kunnen door de ontstane hitte beschadigd of volledig vernield worden. Hierdoor levert de dynamo geen spanning meer.

Praktijktip:
De accu moet bij alle werkzaamheden aan de dynamo worden losgekoppeld, vooral bij het uitbouwen en inbouwen en bij het loskoppelen van elektrische aansluitingen. Let bij het gebruik van startkabels of aansluitwerkzaamheden op de juiste polariteit en aansluitvolgorde. Gereedschap mag niet in contact komen met spanningvoerende onderdelen.

Corrosieschade

Als het dynamovermogen plotseling wegvalt of aanzienlijk wordt beperkt zonder dat er mechanische schade zichtbaar is, kan dit het gevolg zijn van binnendringend vocht.

Oorzaak:
Dynamo’s zijn over het algemeen beschermd tegen spatwater. Onder ongunstige omstandigheden kan er echter vocht in de behuizing binnendringen, bijvoorbeeld door het reinigen van de motor met een hogedrukreiniger, door opspattend water bij hevige regenval of door lekkages in het koelsysteem. Aanhoudende vochtigheid in de buurt van elektrische contacten en aansluitklemmen is bijzonder schadelijk.

Gevolgen:
Corrosie aan aansluitklemmen, stekkerverbindingen of geleiderbanen kan leiden tot een verhoogde contactweerstand en daarmee tot spanningsverliezen en contactproblemen. Dit kan resulteren in onstabiele boordnetspanningen, sporadische storingen of een volledig vermogensverlies van de dynamo. Als er vocht in de dynamo terechtkomt, kan dit ook de lagers aantasten. Dit kan leiden tot schade aan de lagers, met meer geluidsontwikkeling en zelfs het vastlopen van de rotor tot gevolg.

Praktijktip:
Zorg bij het gebruik van hogedrukreinigers voor voldoende afstand tot elektrische onderdelen, met name in de buurt van de dynamo. De spatbescherming moet na onderhouds- of reparatiewerkzaamheden altijd weer correct worden gemonteerd. Na blootstelling aan veel water moet het betreffende gebied worden gedroogd om vocht tot een minimum te beperken. Regelmatige visuele controles kunnen helpen om beginnende corrosie vroegtijdig op te sporen en gevolgschade te voorkomen.

Olievervuiling op de dynamo

Als het vermogen van de dynamo sterk beperkt is of volledig wegvalt, kan een aan de buitenkant zichtbare olievervuiling een duidelijke aanwijzing zijn voor de oorzaak. Vaak zijn er oliesporen te zien op de behuizing of op de elektrische aansluitingen.

Oorzaak:
Motorolie, hydraulische olie of dieselbrandstof kan de dynamo binnendringen via lekkende afdichtingen of beschadigde leidingen. Veelvoorkomende oorzaken zijn lekkende kleppendekselafdichtingen, defecte olieleidingen of lekkages in de buurt van aangrenzende apparaten. De olie kruipt meestal langzaam in de behuizing, waar het zich onopgemerkt verspreidt.

Gevolgen:
De binnengedrongen olie vormt een smeerfilm op wikkelingen, sleepringen en koolborstels. Dit kan leiden tot het week worden van de koolborstels; door de slijtage van de koolborstels ontstaat een geleidende massa die kan leiden tot contactstoringen, kortsluiting of verhoogde slijtage. In veel gevallen resulteert dit in een volledige uitval van de dynamo. Als de olie doordringt tot in de elektronica, kunnen ook de soldeerverbindingen worden aangetast, wat kan leiden tot loslaten of beschadiging van de geleiderbanen.

Praktijktip:
Als er oliesporen op de dynamo te zien zijn, moet de oorzaak onmiddellijk worden vastgesteld en verholpen om gevolgschade te voorkomen. Het gaat hierbij vooral om lekken aan aangrenzende apparaten of olieleidingen. Bij het uitvoeren van reparaties in de omgeving van de dynamo wordt een visuele controle op beginnende olielekkage aanbevolen. Tijdens reparaties in de buurt van de dynamo moet deze bovendien met geschikte afdekkingen worden beschermd tegen lekkende olie.

Opmerking over reiniging:
Bij het reinigen van een vervuilde dynamo mogen geen brandbare of oplosmiddelhoudende reinigingsmiddelen worden gebruikt. Er bestaat brandgevaar door mogelijke vonkvorming. Er mogen uitsluitend elektrotechnisch geschikte, niet-brandbare reinigingsmiddelen worden gebruikt. Het reinigen gebeurt bij voorkeur in uitgebouwde toestand.

Met olie vervuilde dynamo door lekkende, aangebouwde vacuümpomp

Als de dynamo bij de aansluiting op de vacuümpomp al sterk vervuild is met olie, ligt de oorzaak vaak bij een lekkage op het raakvlak tussen beide onderdelen. Door het weglekken van motorolie kan de dynamo binnen korte tijd volledig uitvallen.

Oorzaak:
In sommige dieselmotoren wordt het vacuüm voor de rembekrachtiger via een vacuümpomp gegenereerd die aan de dynamo is bevestigd. De afdichting tussen dynamo en pomp gebeurt meestal door middel van een afdichtring. Als deze niet wordt vervangen bij het vervangen van de dynamo of de vacuümpomp, kan dit leiden tot lekkages. Ook materiaalmoeheid van de afdichtring als gevolg van veroudering kan leiden tot olielekkage.

Gevolgen:
De lekkende motorolie komt rechtstreeks in de dynamo terecht. Daardoor kunnen de koolborstels doorweekt raken. Als de olie zich vermengt met het slijpsel van de koolborstels, ontstaat er een geleidende massa die kortsluiting in de dynamo kan veroorzaken. Dit leidt doorgaans binnen korte tijd tot een volledige uitval van de dynamo.

Praktijktip:
Bij het vervangen van de dynamo of vacuümpomp moet de afdichting tussen beide onderdelen altijd worden vernieuwd. Ook bij zichtbare oliesporen moet het aansluitgebied worden gecontroleerd en de afdichtring worden vervangen.

Schade aan de vacuümpomp door onvoldoende smering

Bij sommige dieselmotoren is de vacuümpomp rechtstreeks op de dynamo gemonteerd. Dit compacte ontwerp bespaart ruimte, maar vereist bijzondere zorgvuldigheid bij het in- en uitbouwen van de dynamo. Als er afwijkingen optreden, zoals een afnemende remkrachtondersteuning of ongebruikelijke geluiden bij de dynamo, kan er sprake zijn van schade aan de vacuümpomp.

Oorzaak:
De vacuümpomp wordt gesmeerd via het motorsmeersysteem. Een te laag motoroliepeil of vervuilde of sterk verouderde motorolie kan leiden tot onvoldoende smering en mechanische schade aan de pomp. Ook verstopte oliekanalen of montagefouten, zoals het niet vullen met olie bij de eerste ingebruikname, kunnen de oorzaak zijn.

Gevolgen:
Onvoldoende smering kan ertoe leiden dat de vacuümpomp blokkeert, oververhit raakt of voortijdig slijt. Als gevolg hiervan kan ook schade aan de dynamo ontstaan, bijvoorbeeld door overmatige belasting van de dynamo-as of het binnendringen van olie in de dynamobehuizing bij lekkage van het aansluitgebied. Bovendien kan dit leiden tot een vermindering van de remkrachtondersteuning, wat een negatief effect heeft op de rijveiligheid.

Praktijktip:
Bij het vervangen van een dynamo met aangebouwde vacuümpomp moeten de installatievoorschriften van de fabrikant strikt worden opgevolgd. Vóór de montage moet de vacuümpompkamer worden gevuld met geschikte olie volgens de specificaties van de fabrikant. Bovendien moeten het vacuümsysteem en de olievoorziening op vervuiling worden gecontroleerd en indien nodig worden gereinigd. Ook de kwaliteit en het peil van de motorolie moeten worden gecontroleerd. Na de installatie moeten de olie- en vacuümleidingen op dichtheid worden gecontroleerd.

Lagerschade aan de dynamo

Aanwijzingen voor lagerschade aan de dynamo kunnen opvallende geluiden tijdens het draaien van de motor en een duidelijk verminderd of ontbrekend dynamovermogen zijn. Ook voelbare trillingen of een geblokkeerde rotor, d.w.z. een dynamo die niet meer draait, kunnen hierop wijzen.

Oorzaak:
Lagerschade kan ontstaan door invloeden van buitenaf zoals binnendringend water. Ook een te hoge spanning van de aandrijfriem vormt een aanzienlijke belasting voor het lager. Bovendien kunnen onbalans of sterke trillingen van de riemaandrijving via de poelie op het lager worden overgebracht en zo tot voortijdige slijtage leiden.

Gevolgen:
Een beschadigd lager kan leiden tot duidelijk hoorbare loopgeluiden, radiale of axiale speling van de rotor en zelfs tot blokkering van de dynamo. In ernstige gevallen kan er schuurcontact ontstaan tussen de klauwpoolrotor en de stator, waardoor de behuizing beschadigd raakt. Het gevolg is een volledige uitval van de dynamo.

Praktijktip:
Bij de montage van een dynamo moet worden gelet op een correcte riemspanning, intacte span- en omkeerrollen en droge en schone montageomstandigheden. Defecte poelies of versleten gordelspanners moeten worden vervangen.

Schade door onjuiste aanhaalmomenten

Als bij de montage van de dynamo de door de voertuigfabrikant voorgeschreven aanhaalmomenten niet worden aangehouden, kan dit tot diverse gevolgschades leiden. Zowel een te hoog als een te laag aanhaalmoment kan schade veroorzaken aan de mechanische verbinding, de elektrische contactpunten of de behuizing.

Oorzaak:
Als bij de montage van de dynamo de voorgeschreven aanhaalmomenten niet worden aangehouden, kan dit leiden tot problemen met bevestigingspunten, aansluitklemmen of de poelie. Te hoge aanhaalmomenten belasten de behuizing en de dynamo-as overmatig, te lage aanhaalmomenten leiden tot loszittende verbindingen. Ook niet goed vastgezette aansluitklemmen kunnen leiden tot een gebrekkig contact. Een niet goed vastgedraaide poelie kan tijdens het gebruik losraken of kantelen.

Gevolgen:
Een te laag aanhaalmoment kan ertoe leiden dat de dynamo tijdens het gebruik losraakt. Dit leidt tot trillingen, scheuren in de behuizing of losgeraakte elektrische verbindingen.
Een te hoog aanhaalmoment kan al tijdens de montage tot een breuk van de bevestigingsogen op de behuizing leiden.
Losse aansluitklemmen veroorzaken contactweerstanden, wat kan leiden tot contactproblemen, warmteontwikkeling en verschroeide aansluitpunten.
Als de poelie niet correct wordt bevestigd, kan deze losraken of kantelen en schade veroorzaken aan de dynamo-as, de riemaandrijving en omliggende onderdelen.

Praktijktip:
Bij het installeren van de dynamo moeten de opgegeven aanhaalmomenten worden aangehouden. Dit geldt zowel voor de bevestiging aan het motorblok als voor de montage van de poelie en het vastdraaien van de elektrische aansluitklemmen. Gebruik altijd een geschikte momentsleutel.
Dit is de enige manier om installatiefouten en gevolgschade te voorkomen.

Schade aan de dynamo door veranderingen aan de riemaandrijving

Als er op de dynamo poelies worden gebruikt die niet voldoen aan het beoogde ontwerp of de beoogde functie, bijvoorbeeld starre varianten in plaats van vrijlooppoelies, kan dit leiden tot aanzienlijke gevolgschade. Afwijkingen in diameter, aantal groeven of groefgeometrie en een ongeschikt gewicht van de poelie veranderen de trillingsontkoppeling in de riemaandrijving en kunnen onbalans veroorzaken. Beide hebben een negatief effect op de belasting van de dynamo-as, de lagers en andere onderdelen.

Oorzaak:
De poelie brengt de aandrijfkracht via de multi-V-riem over op de dynamo. Als de diameter, het aantal groeven, de geometrie van de groeven of de materiaaleigenschappen van de poelie worden gewijzigd, kan dit leiden tot een ongelijkmatige krachtoverbrenging en verhoogde trillingen. Een ongeschikte poelie kan ook de demping van torsietrillingen verminderen.

Gevolgen:
Door ongeschikte poelies kunnen tijdens het gebruik verhoogde trillingen en ongelijkmatige belastingen optreden. Deze leiden tot voortijdige schade aan de lagers of assen van de dynamo. In ernstige gevallen treden er scheuren in het materiaal op, kan de dynamo-as breken of kan de behuizing beschadigd raken. Ook de riemaandrijving zelf en aangrenzende onderdelen kunnen hierdoor worden beschadigd. Zichtbare aanwijzingen zijn versleten aspennen, beschadigde lagers of gebroken poelies.

Praktijktip:
Op de dynamo mogen uitsluitend poelies worden gebruikt die zijn goedgekeurd door de fabrikant van het voertuig en die qua ontwerp, diameter en functie geschikt zijn voor het betreffende voertuigtype. Controleer vóór de montage altijd of de betreffende poelie voldoet aan de technische specificaties.