Schade aan startmotoren (starters) - oorzaken herkennen, storingen voorkomen

Afzettingen als gevolg van “vervuiling”

Een zogenaamde “vervuiling” van de startmotor is vaak merkbaar aan een verhoogde geluidsontwikkeling en een beschadigd startmotorrondsel. In ernstige gevallen kan ook de motorring worden beschadigd.

Oorzaak:
Tijdens het gebruik dringen stof en slijtagedeeltjes uit de koppeling, bijvoorbeeld fijn koppelingsstof of kleine vuildeeltjes uit de omgeving, het koppelingshuis binnen. Daar vermengen deze deeltjes zich met het smeervet op de ankeras, de tegenas, de schroefdraad met grote spoed en in de rolvrijloop. Er ontstaat een taaie massa die zijn smerende eigenschappen verliest.

Gevolgen:
Door deze massa wordt de beweeglijkheid van vrijloopwiel en de schroefdraad met grote spoed sterk beperkt. Hierdoor loopt het startmotorrondsel te langzaam uit de motorring, wat kan leiden tot tandbeschadiging en geluidsoverlast. In veel gevallen moet de startmotor worden vervangen.

Praktijktip:
Bij de montage mogen uitsluitend geschikte of door de fabrikant goedgekeurde vetten worden gebruikt. Er moet ook op worden gelet dat alle afdekplaten en pluggen van de koppelingsbehuizing aanwezig zijn en correct zijn gemonteerd. Bij het vervangen van de startmotor wordt een grondige reiniging van het koppelingshuis aanbevolen om hernieuwde “vervuiling” te voorkomen.

Beschadigde ferrietmagneten

Bij sommige startmotortypes worden de koperen of aluminium veldwikkelingen vervangen door ferrietmagneten. Een vaak voorkomend schadepatroon bij deze varianten zijn gebroken of van de behuizing losgeraakte ferrietmagneten.

Oorzaak:
Ferrietmagneten zijn broos en gevoelig voor schokken. Als er tijdens functietests klappen op de startmotorbehuizing of de magneetschakelaar worden gegeven, kunnen de magneten losraken van de behuizing of breken. Ook stoten tijdens het in- of uitbouwen kunnen tot dergelijke schade leiden.

Gevolgen:
Kapotte of losgeraakte ferrietmagneten zorgen meestal voor een totale uitval van de startmotor. De magnetische velden die nodig zijn voor de werking kunnen niet meer worden opgebouwd, waardoor de startmotor niet meer draait.

Praktijktip:
Er moet voorzichtig worden omgegaan met startmotoren met ferrietmagneten. Functietests mogen niet worden uitgevoerd door op de behuizing te slaan. Bij het uit- en inbouwen moet de startmotor zo worden ondersteund en bewogen dat er geen harde schokken optreden.

Gebroken ankeras

Een breuk van de ankeras bij de startmotor is een van de ernstigste mechanische schades en treedt meestal samen met andere defecten op. Vaak zijn ook de vrijlooprol, de planetaire tandwielen en de lagerpot beschadigd.

Oorzaak:
Tijdens het starten kunnen overslaande ontstekingen en terugslagen optreden, bijvoorbeeld door een verkeerd afgestelde ontsteking of een verkeerd ingesteld injectietijdstip. Hierbij wordt een plotselinge, tegengestelde kracht op de startmotor uitgeoefend. De vrijlooprol wordt in de blokkeerrichting belast en geeft de kracht via de ankeras door aan de behuizing. Deze krachtige, plotselinge belastingen kunnen leiden tot overbelasting van de onderdelen.

Gevolgen:
Naast het breken van de ankeras kan ook gevolgschade zoals vernielde vrijloopwielen, beschadigde planetaire tandwielen of gescheurde lagerpotten optreden. Dit kan leiden tot aanzienlijke geluidsontwikkeling en zelfs tot een volledige uitval van de startmotor.

Praktijktip:
Om terugslaan van de motor en de daaruit voortvloeiende schade te voorkomen, moeten het ontstekings- en injectiesysteem altijd correct zijn afgesteld. Defecte onderdelen zoals bobines of bougies moeten tijdig worden vervangen, omdat ook deze ontstekingsfouten kunnen veroorzaken. Regelmatig onderhoud en controle van deze systemen helpt om gevolgschade aan de startmotor te voorkomen.

Meelopende startmotor

Een meelopende startmotor is een startmotor die na het starten van de motor niet op tijd wordt ontkoppeld en blijft draaien. In deze toestand wordt de startmotor mechanisch en thermisch zwaar belast, wat al na korte tijd tot aanzienlijke schade kan leiden.

Oorzaak:

De oorzaak van een meelopende startmotor kan liggen in aansturingsproblemen of technische defecten. Veelvoorkomende oorzaken zijn een vastzittende ontstekings- of startschakelaar, een vastzittende magneetschakelaar of kortsluiting in de bekabeling. Ook het langdurig doorstarten kan ertoe leiden dat de startmotor na het starten van de motor elektrisch aangestuurd blijft.

Gevolgen:
Als de startmotor na het starten van de motor in contact blijft met de motorring, draait hij met een aanzienlijk hoger toerental dan bij een normaal startproces. Dit buitensporige toerental kan leiden tot een hoge mechanische en thermische belasting. De resulterende centrifugale krachten kunnen ervoor zorgen dat afzonderlijke lamellen van de collector naar buiten buigen of losraken. In combinatie met de hoge warmteontwikkeling treedt er vaak schade op aan wikkelingen, collector en koolborstelhouder. Oververhitte lagers en verkleurde spoelisolatie op het inschakelrelais zijn andere mogelijke symptomen. In ernstige gevallen raakt de vrijlooprol overbelast, vervormen onderdelen van de behuizing en valt de startmotor uit.

Praktijktip:
Als de contact- of startschakelaars, magneetschakelaars of bekabeling tekenen van defecten vertonen, moeten deze zo snel mogelijk worden gerepareerd of vervangen. De startmotor mag slechts zolang worden gebruikt totdat de motor goed draait. Vermijd opnieuw starten terwijl de motor draait.

Met olie vervuilde startmotor

Olievervuiling van de startmotor is vaak een geleidelijk proces. De eerste tekenen blijven vaak onopgemerkt totdat er startproblemen of een totale uitval optreden.

Oorzaak:
Olievervuiling aan de startmotor ontstaat wanneer motorolie door lekken weglekt en in de behuizing terechtkomt. Kenmerkende oorzaken zijn een defecte krukasafdichting, lekkende kleppendekselafdichtingen of andere behuizingsafdichtingen. De olie kan rechtstreeks in de startmotor binnendringen of door ronddraaiende onderdelen in de behuizing worden geslingerd. Daar hoopt het zich op onderdelen op zoals lagerpot, anker of koolborstels.

Gevolgen:
Als er olie in de startmotor terechtkomt, worden de koolborstels week en ontstaat er meer slijtage. Dit vermengt zich met de olie tot een geleidende massa, die kortsluitingen en contactproblemen kan veroorzaken. Hierdoor nemen de prestaties van de startmotor aanzienlijk af, totdat hij uiteindelijk volledig uitvalt.

Praktijktip:
Lekkages aan motoronderdelen zoals krukasafdichtingen of kleppendekselafdichtingen moeten onmiddellijk worden verholpen zodra de eerste tekenen zichtbaar zijn. Na het vervangen van de startmotor is het raadzaam om het gebied rond de inbouwplaats van de startmotor grondig te reinigen om nieuwe olievervuiling te voorkomen.

Overbelasting van startmotoren

Overbelasting van de startmotor komt vaak tot uiting in aanloopkleuren op het anker, verbrande veldwikkelingen of verkleurde spoelen van de magneetschakelaar. Deze kenmerken wijzen op een hoge thermische belasting.

Oorzaak:
Startmotoren zijn ontworpen voor kortstondige werking. Als de startmotor langdurig wordt gebruikt, bijvoorbeeld omdat de motor slecht of helemaal niet start, neemt de temperatuur binnenin snel toe. Mogelijke oorzaken zijn een verkeerde afstelling van het ontstekings- of injectiesysteem, fouten in de brandstoftoevoer of mechanische defecten in de motor.

Gevolgen:
De resulterende oververhitting kan de isolatie van de wikkelingen beschadigen of verbranden. Dit kan kortsluiting veroorzaken, wat meestal leidt tot een volledige uitval van de startmotor.

Praktijktip:
De startmotor mag slechts zolang worden gebruikt totdat de motor goed draait. Als het starten mislukt, is het raadzaam om het pas na een korte afkoelingsfase opnieuw te proberen. De oorzaak van het slechte startgedrag moet zo snel mogelijk worden vastgesteld en verholpen om verdere schade aan de startmotor te voorkomen.

Gebroken lagerschild

Een breuk van het lagerschild op de startmotor is een ernstige mechanische schade. Vaak zijn ook andere onderdelen betrokken, omdat het lagerschild voor een stabiele lagering en nauwkeurige geleiding van de rondselas zorgt.

Oorzaak:
Een breuk van het lagerschild kan ontstaan door hoge krachten op het rondsel en de rondselas. Dit kan worden veroorzaakt door schade of onregelmatigheden aan de motorring, bijvoorbeeld ontbrekende of beschadigde tanden of een aanzienlijk verhoogde speling. Ook spanningen in de startmotor als gevolg van de montage, bijvoorbeeld door een ontbrekende of beschadigde centreerbus of ongelijkmatig aangedraaide bevestigingsschroeven, kunnen leiden tot een ongelijkmatige krachtverdeling. Deze extra belastingen kunnen scheuren en breuken in het lagerschild in de hand werken.

Gevolgen:
Als het lagerschild breekt, wordt de rondselas niet meer stabiel geleid. Dit kan leiden tot uitlijnfouten en een ongelijkmatige krachtoverbrenging in de startmotor. Als gevolg hiervan kunnen de ankers en wikkelingen in de startmotor gaan schuren, wat kan leiden tot ernstige mechanische schade, verhoogde warmteontwikkeling en uiteindelijk tot het volledig uitvallen van de startmotor.

Praktijktip:
Bij de montage van de startmotor moet worden gelet op een correcte centrering en gelijkmatig aangedraaide bevestigingsschroeven. Beschadigde of ontbrekende centreerbussen moeten worden vervangen. De motorring moet worden gecontroleerd op schade. Zo kunnen spanningen en ongelijkmatige belastingen worden voorkomen, die een breuk van het lagerschild tot gevolg kunnen hebben.

Beschadigd rondsel op startmotor

Een beschadigd rondsel op de startmotor is een mogelijk mechanisch defect. De eerste tekenen zijn startproblemen, ongewone geluiden of een startmotor die niet correct aanslaat. Aangezien het rondsel de krachtverbinding tussen de startmotor en de motorring vormt, heeft schade hieraan een aanzienlijke invloed op het startproces.

Oorzaak:
Een beschadigd rondsel kan ontstaan door herhaalde startpogingen zonder dat de motor aanslaat, een foutieve aansturing van de startmotor of een onjuiste uitlijning ten opzichte van de motorring. Een versleten of beschadigde tandkrans kan ook schade veroorzaken. Bovendien kunnen onderdelen zoals bouten, veren of onderdelen van de koppeling losraken en tijdens het starten tussen de tandkrans en het rondsel terechtkomen. Dergelijke vreemde voorwerpen veroorzaken een sterke mechanische overbelasting, die kan leiden tot breuk van het rondsel.

Gevolgen:
Een beschadigd rondsel grijpt niet meer goed in de motorring. Dit kan leiden tot mislukte startpogingen, ratelende geluiden tijdens het starten en in veel gevallen tot verdere schade aan de tandkrans. Bovendien kunnen er aanloopkleuren op het rondsel en de rondselas ontstaan, wat wijst op een sterke thermische belasting.

Praktijktip:
Voordat een nieuwe startmotor wordt gemonteerd, moet de motorring op beschadigingen worden gecontroleerd en indien nodig worden vervangen. Vreemde voorwerpen moeten volledig worden verwijderd. Als bijvoorbeeld bouten of andere vreemde voorwerpen verantwoordelijk zijn voor de schade aan het rondsel, moet ook de oorzaak worden vastgesteld en verholpen.

Accu-plusklem (B+) gecorrodeerd

Corrosie aan de aansluitklem B+ van de startmotor is een geleidelijk proces dat vaak lang onopgemerkt blijft. De eerste tekenen manifesteren zich meestal in de vorm van startproblemen of spanningsdalingen onder belasting. Aangezien de aansluitklem B+ zorgt voor de hoofdstroomvoorziening tussen de accu en de startmotor, kan er bij beschadiging of sterke vervuiling een verhoogde contactweerstand ontstaan.

Oorzaak:
Corrosie aan de aansluitklem B+ ontstaat meestal door het binnendringen van vocht of strooizout, vaak in combinatie met beschadigde of ontbrekende beschermkappen. Ook losse of niet correct aangedraaide moeren of bouten op de aansluiting kunnen oxidatieprocessen bevorderen. Na verloop van tijd neemt de contactweerstand toe, waardoor het contactoppervlak extra wordt verwarmd en het corrosieproces wordt versneld.

Gevolgen:
Een gecorrodeerde aansluitklem B+ kan leiden tot een verhoogde contactweerstand en daarmee tot spanningsdalingen onder belasting. Dit kan zich uiten in langdurige startprocedures, schokkerig draaien van de startmotor of zelfs het helemaal niet meer starten van de motor. Door de extra verwarming op het contactpunt kan de isolatie beschadigd raken en kan de aansluitklem zelf worden aangetast. In ernstige gevallen kan het aansluitmateriaal smelten, wat leidt tot onderbrekingen in de hoofdstroomvoorziening en een totale uitval van de startmotor.

Praktijktip:
Beschadigde of ontbrekende beschermkappen moeten worden vervangen om het binnendringen van vocht en vuil te voorkomen. Bij geconstateerde corrosie wordt een grondige reiniging van het contactoppervlak of vervanging van de betreffende onderdelen aanbevolen. Vervolgens moet het contactpunt met een geschikt contactbeschermingsvet worden beschermd tegen nieuwe corrosie.

Accu-plusklem (B+) gesmolten

Een gesmolten aansluitklem B+ op de startmotor is een duidelijk teken van een defect in de hoofdstroomvoorziening. Door de hoge stromen tijdens het startproces kan zelfs een verhoogde contactweerstand al leiden tot een sterke opwarming van het contactpunt. Als de warmteontwikkeling wordt genegeerd, kan het aansluitmateriaal smelten, wat vaak leidt tot schade aan aangrenzende onderdelen.

Oorzaak:
Een gesmolten aansluitklem B+ kan ontstaan door een losse of niet correct aangedraaide schroefverbinding. De hierdoor verhoogde contactweerstand kan ertoe leiden dat de startstroom niet meer ongehinderd kan vloeien. Deze foutieve verbinding bevordert thermische overbelasting, met name bij de hoge stromen tijdens het startproces.

Gevolgen:
Een gesmolten aansluitklem B+ onderbreekt of belemmert de hoofdstroomtoevoer tussen de accu en de startmotor. Dit kan leiden tot spanningsdalingen, langdurige startprocedures of het helemaal niet meer kunnen starten. Vaak ontstaat daarbij ook schade aan de isolatie van aangrenzende kabels en onderdelen. In ernstige gevallen moet de betreffende kabelset of startmotor volledig worden vervangen.

Praktijktip:
Let bij het aansluiten van de kabel B+ op een correcte uitlijning, schone contactoppervlakken en het voorgeschreven aanhaalmoment. Losse of scheef zittende aansluitingen kunnen leiden tot een verhoogde contactweerstand en thermische overbelasting. Beschadigde of gecorrodeerde aansluitklemmen en ontbrekende beschermkappen moeten worden vervangen.

Schade aan de startmotor door veranderingen in het startsysteem

Wijzigingen in het startsysteem kunnen de elektrische en mechanische onderdelen van de startmotor aanzienlijk beschadigen. Hieronder vallen bijvoorbeeld accu's met ongeschikte eigenschappen of wijzigingen aan de bekabeling die de stroomdoorvoer en de belasting van de onderdelen kunnen veranderen. Dergelijke ingrepen kunnen leiden tot overbelasting van de startmotor.

Oorzaak:
Als er in het startsysteem onderdelen worden gebruikt die niet voldoen aan de specificaties van de fabrikant, kan de stroomdoorvoer in het systeem aanzienlijk veranderen. Een te kleine accu met een hoge interne weerstand kan tijdens het starten spanningsdalingen veroorzaken. Een te grote accu met een zeer lage interne weerstand kan daarentegen stroompieken veroorzaken die de startmotor elektrisch en mechanisch overbelasten. Ook gewijzigde of afwijkende bekabelingen kunnen de contactweerstand of de elektrische belasting beïnvloeden. In al deze gevallen wordt de startmotor gebruikt onder omstandigheden waarvoor hij niet is ontworpen, wat kan leiden tot overbelasting van de onderdelen.

Gevolgen:
Een te kleine accu met een hoge interne weerstand kan de startmotor niet voldoende van stroom voorzien. Dit kan leiden tot startproblemen, een traag draaiende motor en sterke verhitting, tot zelfs het smelten van de contacten in de magneetschakelaar.
Als er daarentegen een te grote accu met een zeer lage interne weerstand wordt gebruikt, kan dit de startmotor elektrisch en mechanisch overbelasten. Mogelijke gevolgen zijn thermische overbelasting, demagnetiseren bij permanent bekrachtigde startmotoren, tandbreuken aan tandkrans en rondsel of ratelen bij het insporen.
Gewijzigde of afwijkende bekabelingen kunnen de contactweerstand verhogen of de stroomdoorvoer veranderen, wat thermische schade aan elektrische contacten kan veroorzaken en uiteindelijk tot een totale uitval kan leiden.

Praktijktip:
Bij het vervangen van de accu moet rekening worden gehouden met de door de autofabrikant voorgeschreven capaciteit en het type. Wijzigingen aan de bekabeling van het startsysteem mogen alleen volgens de voorschriften van de fabrikant en op vakkundige wijze worden uitgevoerd. Aanpassingen of tijdelijke reparaties moeten worden vermeden om overbelasting en gevolgschade aan de startmotor te voorkomen.